ĐTC Tông du Pháp (28/09)

Sáng thứ Hai, ngày 28/9/2026, Đức Thánh Cha Lêô XIV rời thành phố Đức Mẹ Lộ Đức, lên đường đến Metz, chặng cuối trong chuyến tông du Pháp kéo dài bốn ngày. Tại Metz, ngài tham dự cuộc gặp gỡ liên tôn tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman và cuộc gặp “Trở về nguồn cội của châu Âu vì hòa bình và thống nhất”. Buổi chiều, Đức Thánh Cha cử hành Thánh lễ tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Stêphanô trước khi trở về Roma.

Metz, thuộc vùng Grand Est, gần biên giới Đức và Luxembourg, là một thành phố có lịch sử hơn 3.000 năm. Từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, thành phố nhiều lần nằm dưới quyền kiểm soát của Pháp và Đức, tổng cộng khoảng 75 năm, trước khi trở lại với Pháp năm 1945. Những biến động ấy khiến Metz trở thành biểu tượng của những chia cắt và thương tích lịch sử của châu Âu.

Thành phố cũng gắn liền với Robert Schuman, một trong những người đặt nền móng cho tiến trình thống nhất châu Âu. Xuất thân từ vùng đất từng thuộc Đức, ông đã góp phần biến những đường biên giới từng chia rẽ các dân tộc thành những nhịp cầu hòa giải. Năm 2019, Đức Giáo hoàng Phanxicô tuyên phong ông là Đấng Đáng kính. Năm 1988, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cũng từng thăm Metz, nhấn mạnh ơn gọi đặc biệt của vùng Alsace và Lorraine trong việc thúc đẩy gặp gỡ và hiệp nhất châu Âu.

Khi chọn viếng thăm Metz, Đức Thánh Cha Lêô XIV muốn biến ký ức về một vùng đất từng bị chia cắt bởi chiến tranh thành một sứ điệp mới về đối thoại, hòa giải và hòa bình; đồng thời mời gọi các tôn giáo cùng bảo vệ phẩm giá con người, sự sống và xây dựng một tương lai huynh đệ cho châu Âu.

Tham dự cuộc gặp gỡ liên tôn có các vị lãnh đạo các tôn giáo như Công giáo, Tin Lành, Chính Thống giáo, Do Thái giáo, Hồi giáo và Phật giáo.

“Lời kêu gọi Metz”

Mở đầu cuộc gặp gỡ, các vị lãnh đạo các tôn giáo tại Pháp đã công bố “Lời kêu gọi Metz”, được ký bởi các vị đại diện các tôn giáo, trước sự hiện diện của Đức Thánh Cha Lêô XIV.

Bốn mươi năm sau Lời kêu gọi Assisi, các vị lãnh đạo tôn giáo nhận định nhân loại đang đứng trước một bước ngoặt mới. Những xung đột ngày càng gia tăng đang đe dọa luật pháp quốc tế và luật nhân đạo; trong khi đó, những bất bình đẳng xã hội, khủng hoảng môi trường và biến đổi công nghệ đang đặt ra những thách đố mới đối với phẩm giá con người.

 Các tôn giáo có “một trách nhiệm đặc biệt trong việc xây dựng và gìn giữ hòa bình" 

Trên mảnh đất Lorraine từng chịu nhiều thương tích bởi chiến tranh, các vị khẳng định các tôn giáo có “một trách nhiệm đặc biệt trong việc xây dựng và gìn giữ hòa bình trên thế giới, cách riêng tại đây, ở châu Âu”. Họ kêu gọi giáo dục về đối thoại và tình huynh đệ, đồng thời nhấn mạnh: “Hòa bình không chỉ đơn thuần là không có chiến tranh.” Hòa bình đích thực phải được xây dựng trên công lý, phẩm giá con người, tình liên đới giữa các dân tộc và các thế hệ, cũng như việc bảo vệ ngôi nhà chung.

Danh Thiên Chúa không được dùng để biện minh cho bạo lực và hận thù

Lời kêu gọi cũng mạnh mẽ lên án phân biệt đối xử, lời nói thù hận và các hành vi xâm phạm con người hoặc nơi thờ phượng vì nguồn gốc hay niềm tin. Các vị tuyên bố: “Danh Thiên Chúa, cũng như bất kỳ chân lý tôn giáo hay truyền thống tâm linh nào, không bao giờ có thể được viện dẫn để biện minh cho bạo lực và hận thù.”

Nhìn nhận người khác là anh chị em thay vì là mối đe doạ

Các nhà lãnh đạo tôn giáo đồng thời nhấn mạnh phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người và kêu gọi các cộng đồng tôn giáo xây dựng “một nền văn hóa đón tiếp và tình huynh đệ”, biết nhìn người khác “không phải như một mối đe dọa, nhưng như một người anh chị em trong nhân loại”.

Thúc đẩy một nền văn hóa giáo dục hòa bình

Đặc biệt, họ muốn thúc đẩy một nền văn hóa giáo dục hòa bình, nhất là nơi các thế hệ trẻ, dựa trên phẩm giá, tôn trọng, công lý và lòng tin. Theo họ, “hòa bình được xây dựng mỗi ngày” qua những tương quan tôn trọng, tình bạn và việc đón nhận căn tính của người khác.

Ba cam kết

Kết thúc, các vị đưa ra ba cam kết: kiên trì đối thoại; đào tạo thế hệ trẻ về sự hiểu biết lẫn nhau giữa các truyền thống; và cùng đứng bên nhau để phục vụ công lý và hòa bình. 

Chiếc la bàn hy vọng

Lời kêu gọi kết thúc bằng hình ảnh đầy ý nghĩa: “Ước gì Lời kêu gọi Metz này... trở thành đối với mỗi người ‘một chiếc la bàn hy vọng’”, bởi “không một nền hòa bình lâu bền nào có thể được xây dựng nếu không có người khác, cũng như không thể được xây dựng chống lại người khác.”

Diễn văn của Đức Thánh Cha

Trong bài phát biểu trước các lãnh đạo đại diện các tôn giáo, Đức Thánh Cha Lêô XIV kêu gọi các đại diện tôn giáo biến những khác biệt thành cơ hội gặp gỡ, xây dựng tình bằng hữu và hòa bình. Ngài lên án việc dùng danh Thiên Chúa để biện minh cho bạo lực, đồng thời nhấn mạnh sứ mạng của các tôn giáo trong việc bảo vệ sự sống và phẩm giá con người.

Khác biệt là cơ hội gặp gỡ và phục vụ hòa bình

Đức Thánh Cha nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của thành phố từng nằm giữa những đường biên và chịu nhiều chia cắt trong lịch sử châu Âu. Cuộc gặp diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman, mang tên một trong những người đặt nền móng cho tiến trình thống nhất châu Âu.

Theo Đức Thánh Cha, Robert Schuman đã biết “biến những đường phân cách cũ thành những nhịp cầu hy vọng cho toàn châu Âu”, trở thành chứng nhân cho khả năng vượt qua những biên giới và xây dựng sự hiệp nhất trong đa dạng. Từ đó, ngài mời gọi những người thuộc các truyền thống tôn giáo khác nhau cùng làm chứng rằng khác biệt không nhất thiết dẫn đến chia rẽ, nhưng có thể trở thành cơ hội gặp gỡ và phục vụ hòa bình.

Đối thoại không làm suy giảm căn tính của chúng ta

Đức Thánh Cha đặc biệt nhấn mạnh giá trị của đối thoại liên tôn. Ngài khẳng định: “Đối thoại không làm suy giảm căn tính của chúng ta, nhưng diễn tả căn tính ấy cách đơn sơ và chân thành, đồng thời mở lòng trước sự khác biệt của người khác.” Nhắc lại lời Đức Thánh Cha Phanxicô trong thông điệp Fratelli tutti, ngài nói rằng đối thoại giữa các tôn giáo không chỉ nhằm đạt tới “ngoại giao, lịch sự hay khoan dung”, nhưng hướng đến “thiết lập tình bằng hữu, hòa bình”.

Thiên Chúa không soi sáng bất cứ điều gì làm tổn thương phẩm giá con người

Đức Thánh Cha cũng đưa ra một lời cảnh báo mạnh mẽ về việc lạm dụng tôn giáo để biện minh cho bạo lực: “Việc kêu cầu danh Thiên Chúa để biện minh cho bạo lực hay áp bức là một sự xúc phạm đến chính danh Người.” Ngài nhấn mạnh rằng không gì làm tổn thương phẩm giá con người có thể được coi là phát xuất từ Thiên Chúa. Vì thế, ngôn ngữ và diễn ngôn tôn giáo phải góp phần “giải giới những con tim và lời nói”, thay vì nuôi dưỡng sợ hãi, thù hận và đối đầu.

Sứ mạng bảo vệ sự sống

Một trọng tâm khác trong diễn từ là sứ mạng bảo vệ sự sống. Theo Đức Thánh Cha, sự phong phú của các truyền thống tôn giáo không chỉ thể hiện nơi việc phục vụ hòa bình và tình huynh đệ, mà còn nơi khả năng “bảo vệ, đồng hành và phục vụ sự sống”. Ngài nhấn mạnh: “Sự cao cả của một nền văn minh không được đo bằng những thành tựu vật chất, nhưng bằng cách nền văn minh ấy bao bọc, bảo vệ và nâng cao con người.”

Đặc biệt, các tôn giáo được mời gọi hiện diện bên cạnh những người yếu thế và dễ bị tổn thương nhất. Phục vụ sự sống, theo Đức Thánh Cha, có nghĩa là “bao bọc sự sống bằng sự chăm sóc, hiện diện và lòng dịu dàng, đặc biệt trong những lúc thử thách, cho đến tận cùng”.

Trách nhiệm xây dựng một xã hội biết tôn trọng phẩm giá mỗi người

Hướng đến người trẻ, Đức Thánh Cha nhấn mạnh trách nhiệm của các cộng đồng tôn giáo trong việc trao ban những điểm tựa vững chắc để xây dựng một xã hội biết tôn trọng phẩm giá mỗi người. Ngài khẳng định Giáo hội nhìn nhận những người chân thành tìm kiếm “chân lý, sự thiện và vẻ đẹp” như những người bạn đồng hành.

Kết thúc cuộc gặp, Đức Thánh Cha cầu mong các đại diện tôn giáo cùng trở thành “những người kiến tạo hòa bình và những chứng nhân của một niềm hy vọng không ngừng lớn lên trong thế giới chúng ta”.