Bài phát biểu của ĐC Vittorio Francesco Viola, OFM

BÀI PHÁT BIỂU CỦA ĐỨC CHA THƯ KÝ CỦA BỘ PHỤNG TỰ VÀ KỶ LUẬT CÁC BÍ TÍCH VỀ THÁNH LỄ CẦU CHO VIỆC BẢO VỆ CÔNG TRÌNH TẠO DỰNG

HỌP BÁO
Văn phòng Báo chí Tòa Thánh,
ngày 03 tháng 7 năm 2025, lúc 10 giờ sáng

Bài phát biểu của Đức cha Vittorio Francesco Viola, OFM
Tổng Giám mục, Thư ký của Bộ Phụng Tự và Kỷ luật các Bí tích

Với Thông điệp Laudato si’ (ngày 24 tháng 5 năm 2015), Đức Thánh Cha Phanxicô thu hút sự chú ý của mọi người – cả những người tin lẫn người không tin – đến việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta, một chủ đề được ngài tiếp tục triển khai trong Tông huấn Laudate Deum (ngày 04 tháng 10 năm 2023) gửi đến mọi người thiện chí về cuộc khủng hoảng khí hậu.

Công trình tạo dựng trong phụng vụ

Mầu nhiệm Phục sinh được thực hiện cách cụ thể trong toàn bộ Phụng vụ thánh của chúng ta. Mỗi khoảnh khắc trong năm phụng vụ đều cử hành mầu nhiệm cứu độ, canh tân và kiện toàn công trình tạo dựng trong lễ Phục sinh của Chúa.

Thật vậy, trong việc tưởng niệm lễ Phục sinh hằng năm và vào mỗi Chúa nhật, trong mọi Thánh lễ (như trong phần dâng lễ vật), trong các ngày cầu mùa, trong bốn mùa phụng vụ, cũng như trong từng bí tích, Phụng vụ đều chiêm ngắm hành động tạo dựng của Thiên Chúa trong viễn tượng của lịch sử cứu độ.

Với kho tàng phong phú mà Phụng vụ đã bao trùm liên quan đến mầu nhiệm tạo dựng, giờ đây chúng ta thêm vào Thánh lễ cầu cho việc bảo vệ công trình tạo dựng, được Đức Thánh Cha Lêô phê chuẩn, và từ nay được đưa vào Sách lễ Rôma, ấn bản mẫu thứ ba (năm 2008). Thánh lễ này sẽ ở trong các Thánh lễ cầu nguyện trong nhiều hoàn cảnh hoặc cầu cho những nhu cầu khác nhau”, Phần II: Vì lợi ích chung. Việc sử dụng thánh lễ này được quy định theo Chương VII của Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma và các chỉ dẫn phụng vụ riêng của thánh lễ này (Sách lễ Rôma, ấn bản mẫu thứ ba, trang 1074).

Một bản văn Thánh lễ cầu cho việc bảo vệ công trình tạo dựng

Tựa đề của Thánh lễ mới được gợi hứng từ cách chú giải Kinh Thánh đúng đắn mà Đức Thánh Cha Phanxicô đã mời gọi chúng ta hướng tới. Trong số 67 của Thông điệp Laudato si’, ngài viết: “Canh tác” có ý là “trồng trọt”, cày bừa hay làm việc, trong khi “giữ gìn” có nghĩa là chăm sóc, bảo vệ, giám sát và duy trì. Điều này hàm chứa một mối tương quan có trách nhiệm hỗ tương giữa con người và thiên nhiên.

Câu 2 của Thánh vịnh 19 (18) được chọn làm Ca nhập lễ: “Trời xanh tường thuật vinh quang Thiên Chúa, không trung loan báo việc tay Người làm”, mở đầu thánh lễ bằng việc bày tỏ sự thán phục trước việc thụ tạo phản chiếu vinh quang của Thiên Chúa. Nếu thiếu sự kinh ngạc thán phục này, thì theo Đức Thánh Cha Phanxicô, “thái độ của chúng ta sẽ là những người chủ, những người tiêu thụ, những người khai thác không biết mỏi mệt” các tài nguyên thiên nhiên (Laudato si’ số 11).

Lời nguyện nhập lễ tóm lược cách sốt sắng thần học về tạo dựng được gợi hứng từ Thánh Kinh: Chúa Kitô là trưởng tử của muôn loài thụ tạo; Chúa Cha đã gọi mọi vật vào hiện hữu; nhân loại được mời gọi gìn giữ công trình của Ngài.

Lời nguyện tiến lễ tiếp nối và mở rộng những lời dâng lễ vật, theo cách diễn tả súc tích các khái niệm thần học truyền cảm hứng cho việc chiêm niệm phụng vụ của chúng ta về công trình tạo dựng. Tóm lược ngắn gọn: toàn bộ lịch sử cứu độ, mà công trình tạo dựng là nền tảng và khởi đầu, đạt đến đỉnh cao nơi lễ Vượt qua của Chúa; phụng vụ làm cho mầu nhiệm Vượt qua hiện diện cách bí tích, hiện thực và biểu lộ hiệu quả của nó; tiếp nối theo logic của mầu nhiệm Nhập thể, những gì Thiên Chúa đã tạo dựng và công trình của bàn tay con người (bánh, rượu, dầu, nước...) đạt tới ý nghĩa viên mãn nơi hành động cử hành phụng vụ; phẩm giá của các tạo vật ấy mời gọi chúng ta có cái nhìn chiêm niệm trên mọi sự được tạo dựng, một cái nhìn có khả năng biến đổi mối tương quan của chúng ta với chúng.

Câu 3 của Thánh vịnh 98 (97), Ca hiệp lễ (Toàn cõi đất này đã xem thấy ơn cứu độ của Thiên Chúa chúng ta), đồng hành với cộng đoàn tín hữu được nuôi dưỡng nơi bàn tiệc Thánh Thể và đang chiêm ngắm công trình cứu độ kết hợp con người với mọi thụ tạo.

Với Lời nguyện hiệp lễ, chúng ta khẩn cầu hoa trái của mầu nhiệm vừa được cử hành. Lời nguyện này được gợi hứng từ số 66 trong Thông điệp Laudato si’, nơi Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc nhớ rằng có “ba mối tương quan căn bản có liên kết mật thiết với nhau: tương quan với Thiên Chúa, tương quan với tha nhân và tương quan với trái đất. Theo Kinh Thánh, ba mối tương quan thiết yếu này đã bị phá vỡ, cả bên ngoài lẫn bên trong chúng ta. Sự tan vỡ này chính là tội lỗi.”

Hiệp thông với Thiên Chúa, với tha nhân và với trái đất được nuôi dưỡng nhờ Bí tích Thánh Thể, “bí tích của sự hiệp nhất”, và hướng tới sự hoàn tất trọn vẹn, hướng tới sự hiệp thông viên mãn, nơi mọi sự sẽ được đổi mới. Sự hòa hợp với mọi thụ tạo, điều chúng ta chiêm ngắm nơi Thánh Phanxicô Assisi, chỉ có thể nảy sinh, như chính nơi Vị Khó nghèo, từ một kinh nghiệm hòa giải, kinh nghiệm làm cho sự hiệp thông với Thiên Chúa và với anh chị em chúng ta trở nên khả thi.

Các bài đọc Kinh Thánh được chọn cho Thánh lễ cầu cho việc bảo vệ công trình tạo dựng mở ra nhiều hướng suy tư.

Sách Khôn ngoan mời gọi chúng ta nhận ra vẻ đẹp của Đấng Tạo hóa qua vẻ đẹp của các thụ tạo. Đoạn văn này được vang vọng trong Thánh vịnh Đáp ca, hợp tiếng cộng đoàn với công trình tạo dựng cất tiếng ngợi khen vinh quang Thiên Chúa.

Bài thánh thi trong thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Côlôxê mang đến một cái nhìn Kitô học về công trình tạo dựng. Thánh vịnh Đáp ca là bài ca chúc tụng công trình tạo dựng của Thiên Chúa.

Hai đoạn Tin mừng được đề nghị là Mt 6, 24-34: “Hãy xem chim trời... Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa và đức công chính của Người” và Mt 8, 23-27: “Người trỗi dậy, ngăm đe gió và biển: biển liền lặng như tờ”.

Thật vậy, các bài đọc có thể được hiểu như một “thách đố” và một cơ hội để dấn thân thực hành cách chú giải Kinh Thánh được sửa chữa như Thông điệp Laudato si’ số 67 đã nhấn mạnh. Nếu không có sự hiệu chỉnh này, người ta có nguy cơ rơi vào những lập trường không phù hợp với chân lý Mặc khải, và duy trì, chẳng hạn, lối nhìn mà Thông điệp Laudato si’ số 69 gọi là “chủ nghĩa nhân chủng tàn bạo lệch lạc”.

Tóm lại, Thánh lễ cầu cho việc bảo vệ công trình tạo dựng tiếp nối một số lập trường chính yếu được nêu trong Thông điệp Laudato si’ và diễn tả các lập trường ấy trong hình thức cầu nguyện, đặt trong khung thần học mà thông điệp đã làm sống động lại. Các bản văn Thánh lễ này là liều thuốc tốt chống lại một cách đọc Thông điệp Laudato si’ có nguy cơ làm giảm chiều sâu nội dung của nó thành một thứ “hệ sinh thái giả tạo hay hời hợt” (Laudato si’ số 59), xa rời khỏi tinh thần của một “môi sinh toàn diện” mà thông điệp đã mô tả và cổ võ cách sâu rộng (x. Laudato si’, chương IV).

Tổng Giám mục Vittorio Francesco Viola, OFM
04/07/2025
Tâm Bùi chuyển ngữ
từ humandevelopment.va