Tòa Thánh kiên định giải pháp hai Nhà nước

Trong gần tám thập niên, dù các Giáo hoàng thay đổi và tình hình Trung Đông trải qua nhiều biến động, đường hướng ngoại giao của Tòa Thánh về cuộc xung đột Israel-Palestine vẫn không thay đổi: hai dân tộc được sống trong hai Nhà nước, với hòa bình, an ninh và những quyền chính đáng được tôn trọng.

Lập trường này vừa được Đức Thánh Cha tái khẳng định trong buổi đọc Kinh Truyền Tin Chúa nhật ngày 16/8 tại Castel Gandolfo. Sau khi lên án những hành vi áp bức và bạo lực chống lại người Palestine tại Bờ Tây, ngài nói: “Tôi khẩn thiết yêu cầu cộng đồng quốc tế làm mọi cách để giải pháp hai Nhà nước có thể tiến triển, nhằm đạt tới một nền hòa bình công bằng và lâu dài”.

Lời kêu gọi của Đức Thánh Cha hướng tới việc thúc đẩy một giải pháp vốn đã được hình thành từ năm 1947, khi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc thông qua kế hoạch phân chia Palestine dưới quyền ủy trị thành hai Nhà nước.

Từ việc bảo vệ các Nơi Thánh đến quyền của hai dân tộc

Những lập trường đầu tiên của Tòa Thánh về vùng đất này tập trung vào việc bảo vệ các Nơi Thánh và quy chế của Giêrusalem. Năm 1948, trong thông điệp In multiplicibus curis, Đức Piô XII kêu gọi thiết lập một trật tự tại Palestine có thể bảo đảm an ninh, cũng như những điều kiện sống vật chất và tinh thần thích hợp cho người dân.

Một năm sau, trong Redemptoris nostri cruciatus, ngài yêu cầu hành động “bằng mọi phương thế hợp pháp” để Giêrusalem có được “một quy chế pháp lý thích hợp”, nhằm bảo vệ các địa điểm gắn liền với cuộc đời Chúa Giêsu khỏi sự tàn phá của chiến tranh.

Dưới triều đại Đức Phaolô VI, vị Giáo hoàng đầu tiên viếng thăm Thánh Địa năm 1964 đã công khai nói đến các quyền chính đáng của người Palestine, qua đó nhìn nhận vấn đề không chỉ dưới khía cạnh nhân đạo nhưng còn như một vấn đề chính trị căn bản.

Thánh Gioan Phaolô II: quyền của cả Israel và Palestine

Một bước ngoặt quan trọng diễn ra dưới triều Thánh Gioan Phaolô II. Ngài mạnh mẽ khẳng định cả quyền của người Palestine có một quê hương độc lập lẫn quyền của Israel được sống trong an ninh.

Trong Tông thư Redemptionis anno năm 1984, ngài viết: “Đối với dân tộc Do Thái đang sống trong Nhà nước Israel […] chúng ta phải cầu xin cho họ có được sự an toàn mong muốn và sự bình an chính đáng”.

Đồng thời, ngài khẳng định: “Dân tộc Palestine, vốn có những cội rễ lịch sử sâu xa tại vùng đất ấy và đã phải sống phân tán trong nhiều thập niên, theo công lý, có quyền tự nhiên được tìm lại một quê hương và có thể sống trong hòa bình và an bình với các dân tộc khác trong khu vực”.

Đức Bênêđictô XVI và Đức Phanxicô tiếp nối lập trường

Trong chuyến viếng thăm Trung Đông năm 2009, Đức Bênêđictô XVI khẳng định giải pháp hai Nhà nước không phải là điều không tưởng, nhưng là điều kiện cần thiết để chấm dứt vòng xoáy bạo lực. Ngài nói: “Tòa Thánh ủng hộ quyền của dân tộc Palestine được có một quê hương có chủ quyền trên vùng đất của tổ tiên họ, an toàn và sống trong hòa bình với các nước láng giềng, trong những đường biên giới được quốc tế công nhận”.

Dưới triều Đức Thánh Cha Phanxicô, lập trường này được củng cố bằng cả hoạt động ngoại giao và các sáng kiến mục vụ. Năm 2015, Tòa Thánh ký Hiệp định Toàn diện với Nhà nước Palestine. Trước đó một năm, Đức Phanxicô đã mời Tổng thống Israel Shimon Peres và Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đến Vatican cầu nguyện cho hòa bình.

Trong chuyến viếng thăm Thánh Địa năm 2014, ngài nhấn mạnh: “Đã đến lúc tất cả mọi người phải có lòng can đảm của sự quảng đại và sáng tạo để phục vụ điều thiện; lòng can đảm của hòa bình, được xây dựng trên việc tất cả mọi người công nhận quyền của hai Nhà nước được tồn tại và được hưởng hòa bình, an ninh trong những đường biên giới được quốc tế công nhận”.

Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, cũng nhiều lần khẳng định “giải pháp hai dân tộc-hai Nhà nước là giải pháp chính trị cấp bách nhất cần phải theo đuổi”.

Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp nối di sản

Ngay từ đầu triều giáo hoàng, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã tiếp tục đặt giải pháp hai Nhà nước vào trung tâm những lời kêu gọi về Trung Đông.

Trong chuyến tông du Thổ Nhĩ Kỳ và Libăng, ngài tuyên bố: “Trong nhiều năm qua, Tòa Thánh đã công khai ủng hộ đề nghị về giải pháp hai Nhà nước. Tất cả chúng ta đều biết rằng vào lúc này Israel vẫn chưa chấp nhận giải pháp này, nhưng chúng tôi xem đây là giải pháp duy nhất có thể đưa ra một lối thoát cho cuộc xung đột”.

Trong buổi tiếp Ngoại giao đoàn ngày 9/1/2026, Đức Thánh Cha một lần nữa nhấn mạnh: “Giải pháp hai Nhà nước vẫn là viễn tượng mang tính thể chế đáp ứng những khát vọng chính đáng của cả hai dân tộc”.

Theo lập trường nhất quán của Tòa Thánh, tình trạng bế tắc chính trị và thảm kịch nhân đạo hiện nay không làm mất đi giá trị của giải pháp hai Nhà nước, nhưng trái lại càng cho thấy tính cấp bách của nó. Lời kêu gọi mới nhất của Đức Thánh Cha Lêô XIV vì thế cũng là lời nhắc nhở cộng đồng quốc tế về trách nhiệm thúc đẩy một nền hòa bình công bằng và lâu dài cho cả Israel và Palestine.