Câu chuyện Truyền giáo - T8/2016

Đã nhiều thập kỷ nay, công việc truyền giáo trên khắp thế giới luôn bao gồm việc dịch Kinh Thánh sang tiếng địa phương. Thiên Chúa đã làm người để nói với chúng ta và để cứu độ chúng ta. Dịch Lời Chúa là một biểu hiện của mầu nhiệm Nhập Thể cao cả đó. Câu chuyện Truyền giáo tháng này nói về một trong những công trình mới nhất của việc dịch Kinh Thánh sang một ngôn ngữ bản địa, ngôn ngữ của nhóm dân tộc Tzeltal ở Mexico.

Đây là một câu chuyện đơn giản, nhưng bất kỳ bản dịch Lời Chúa nào cũng là một dự án tinh thần tuyệt vời cũng như là một nỗ lực văn hóa đối mặt với không ít khó khăn. Đó là một phần công trình lớn lao của Giáo Hội là rao giảng Lời Chúa cho mọi dân tộc.

Mexico. Thiên Chúa trong ngôn ngữ Tzeltal - Dịch Lời Chúa sang ngôn ngữ bản địa

Một dân tộc, một ngôn ngữ, quyển Kinh Thánh của họ. Ba mươi lăm năm làm việc một cách kiên nhẫn và có hệ thống. Đây là nhận định vắn tắt về cuộc phiêu lưu thú vị của việc dịch lời Chúa sang ngôn ngữ Tzeltal.

Hôm đó là một buổi sáng chủ nhật, mặt trời sưởi ấm hàng ngàn người đứng trên bãi đất lớn bằng phẳng không xa Nhà thờ San Cristόbal de Las Casas, bang Chiapas, Mexico, giáo phận mà tháng Hai vừa qua Đức Thánh Cha Phanxicô đã đến thăm. Một phụ nữ cao tuổi trong trang phục truyền thống mang quyển Thánh Kinh bằng ngôn ngữ Tzeltal tiến đến bàn thờ, đặt trong một gian lều lớn. Bà đang cầm một thứ thuộc về dân tộc của bà. Bà trao quyển Thánh Kinh cho ĐGM Felipe Arizmendi Esquivel, giám mục giáo phận San Cristόbal de Las Casas. Đức Giám mục trang trọng giơ cao quyển sách cho mọi người nhìn thấy. Người ta có thể nghe thấy những âm thanh do một số người thổi vào những chiếc vỏ ốc lớn cũng như tiếng trống vỗ. Một số người nhảy múa trong khi một số khác hát một số bài hát Tzeltal. Tinh thần lễ hội và phấn khích tràn ngập khắp nơi.

Đội ngũ biên dịch, gồm các linh mục và giáo dân, đang đứng gần bàn thờ. Không gian tràn ngập cảm xúc, nụ cười và cảm giác biết ơn. Tất cả điều này xảy ra vào năm 2006. Quyển Kinh Thánh bằng ngôn ngữ Tzeltal đã chính thức được trao cho người dân Tzeltal.

Cha Eugenio Maurer nói: “Sau mười năm, tôi vẫn cảm thấy tràn ngập những cảm xúc tuyệt vời như thế mỗi khi tôi nhớ lại sự kiện đó.” Vị linh mục dòng Tên và là một nhà nhân chủng học, một trong những chuyên gia phụ trách việc dịch quyển Thánh Kinh, cho biết “dịch từ ‘Thượng đế’ sang ngôn ngữ Tzeltal là một trải nghiệm đức tin tuyệt vời.” Vị linh mục dòng Tên nói tiếp: “Chúng ta đã quá quen với những từ ‘Giavê’, ‘Elohim’, nhưng gọi Thiên Chúa là ‘Mach nananx ay ah’ lại là một điều gì đó rất độc đáo!”.

Bản dịch thứ hai của quyển Kinh Thánh bằng tiếng Tzeltal sẽ được công bố trong một vài tuần tới. Tiếng Tzeltal là một trong năm mươi ngôn ngữ được nói ở Mexico.

Cộng đồng nói tiếng Tzeltal lớn nhất, vào khoảng nửa triệu người, sống ở bang Chiapas. Trong khi một số nhóm di dân nói tiếng Tzeltal khác cư trú ở Mexico City, ở Quintana Roo (Mayan Riviera), và ở các bang Jalisco và Sonora. Cha Maurer nhấn mạnh: “Nếu chúng ta cộng tất cả các cộng đồng, các nhóm sống ở thành phố cũng như các nhóm sống rải rác trên khắp Mexico, chúng ta có thể nói rằng có không dưới hai triệu người nói tiếng Tzeltal.”

Dịch Thánh Kinh ra ngôn ngữ Tzeltal không phải là một công việc dễ dàng, phải mất gần 35 năm làm việc kiên nhẫn và cần sự tham gia của nhiều người. Cha Maurer cho biết “các nhà truyền giáo Dòng Tên đặt chân lên vùng Bachajόn, thuộc bang Chiapas, vào năm 1958. Các vị thừa sai Dòng Đa Minh đã đến vùng này vào thế kỷ thứ mười sáu. Các vị thừa sai Dòng Tên ban đầu được một số người phiên dịch trợ giúp nhưng, sau đó các ngài đã quyết định học tiếng Tzeltal để có thể giao tiếp trực tiếp với người bản xứ. Lúc đầu, các nhà truyền giáo dịch từng đoạn ngắn của Sách Giáo Lý và một số phần của Tân Ước. Một số người Tin Lành trước đó đã dịch Tân Ước sang tiếng Tzeltal, nhưng bản dịch của họ làm cho người ta hiểu sai lệch những điều căn bản của đức tin Công giáo. Năm 1969, Cha Mardonio và Cha Ignacio Morales đã bắt đầu cuộc phiêu lưu dịch toàn bộ quyển Kinh Thánh sang tiếng Tzeltal, công việc được sự hỗ trợ của giám mục giáo phận San Cristόbal de Las Casas hồi đó, ĐGM Samuel Ruiz hoặc ‘j tatic Samuel’, như người bản địa Tzeltal vẫn gọi.”

Cha Mauer nói: “Chúng tôi xác tín rằng bản dịch phải do chính người Tzeltal thực hiện, do đó chúng tôi tự giới hạn trong việc hỗ trợ họ.”

Abelino Guzman Jiménez, là một người Tzeltal bản địa và là dịch giả bản dịch thứ hai phần Tân Ước và Thánh Vịnh, nói: “Trước đây tôi chưa bao giờ hy vọng được dịch Lời Chúa, nhưng khi chúng tôi bắt đầu, tôi cảm thấy tôi đang xây dựng một cây cầu cho anh chị em người Tzeltal của tôi.”

Gilberto Moreno, là người bản địa Tzeltal dịch phần Cựu Ước, nói: “Tôi cảm thấy mình là một người trung gian giữa Thiên Chúa và đồng bào của tôi. Thấy đồng bào của tôi có thể dễ dàng hiểu được Lời Chúa, lắng nghe Lời Chúa và hiểu được ý nghĩa Lời Chúa bằng ngôn ngữ của mình, khiến cho tâm hồn tôi tràn ngập niềm vui.”

Tác giả: Paco Carrera