Hưởng ứng Ngày Môi Trường Thế Giới
- Thứ sáu - 05/06/2026 23:09
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc đã quyết định chọn ngày 05 tháng 6 hàng năm làm Ngày Môi Trường Thế Giới (World Environment Day – viết tắt: WED).
HƯỞNG ỨNG NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI
05.06.2026
05.06.2026
+ DẪN NHẬP
I. GIÁO HUẤN XÃ HỘI CỦA GIÁO HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
II. MỘT SỐ TÁC HẠI Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI.
III. MỘT SỐ THỰC TRẠNG VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM.
IV. NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG MỤC VỤ VÀ HÀNH ĐỘNG CỤ THỂ ‘VÌ MÔI TRƯỜNG’.
+ KẾT LUẬN
+ DẪN NHẬP
Ngày 05 tháng 6 năm 1972, nhân Hội Nghị Môi Trường Thế Giới tổ chức tại Stockholm -Thụy Điển, Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc đã quyết định chọn ngày 05 tháng 6 hàng năm làm Ngày Môi Trường Thế Giới (World Environment Day – viết tắt : WED). Từ đó, hơn 150 quốc gia trên thế giới đã hưởng ứng tham gia sự kiện này. Ngày Môi Trường Thế Giới mang lại nhiều ý nghĩa và mục đích thiết thực.
+ Ngày Môi Trường Thế Giới kêu gọi tập trung sự chú ý trên toàn thế giới vào tầm quan trọng của môi trường, khuyến khích sự quan tâm và hành động bảo vệ môi trường.
+ Ngày Môi Trường Thế Giới thúc bách mọi người nghĩ tới việc làm sạch môi trường, nghĩ tới màu xanh với sinh lực vốn có và niềm phấn khích phục hồi lại nguồn năng lượng mà chúng ta hưởng dùng của thiên nhiên.
+ Ngày Môi Trường Thế Giới là cơ hội để các chính phủ, các tổ chức quốc tế tham gia ký kết và phê chuẩn những hiệp ước về môi trường.
* Kể từ năm 1982,Việt Nam đã hưởng ứng các hoạt động kỷ niệm ngày lễ này trên toàn quốc. (Theo Wikipedia)
+ Đối với Kitô giáo - Bảo vệ môi trường phát xuất từ nền tảng Thánh Kinh, vì Thiên Chúa tạo thành vũ trụ một cách tốt đẹp và Ngài trao công trình tạo dựng ấy cho con người cai quản. Chính Ngài đã đặt con người lên chóp đỉnh công trình sáng tạo mà Ngài thấy là “rất tốt đẹp”. (STK 1, 4.10.12.18.21.25) "Thiên Chúa cũng giao cho con người chịu trách nhiệm về toàn thể thụ tạo, bắt họ chăm lo sao cho thụ tạo được hài hòa và phát triển". (x. TLHTXHCG 451)
+ Huấn Quyền nhấn mạnh tới trách nhiệm của con người trong việc bảo tồn một môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người: “Nếu nhân loại hôm nay thành công trong việc kết hợp các khả năng khoa học mới mẻ với chiều hướng đạo đức lành mạnh, thì chắc chắn người ta sẽ có thể phát triển môi trường thành nơi cư ngụ và thành tài nguyên cho con người và cho hết mọi người, đồng thời sẽ có thể loại bỏ các nguyên nhân gây ô nhiễm, bảo đảm các điều kiện thích đáng để giữ gìn vệ sinh và sức khỏe cho các nhóm nhỏ cũng như cho các vùng rộng lớn có con người định cư. Công nghệ làm ô nhiễm thì cũng có thể tẩy rửa, sản phẩm thu gom vào thì cũng có thể phân phối ra cho công bằng, với điều kiện là phải phổ biến rộng rãi khoa đạo đức tôn trọng sự sống và phẩm giá con người, cũng như tôn trọng quyền lợi của thế hệ hôm nay và các thế hệ mai sau”. (x. TLHTXHCG 465)
Hưởng ứng ngày Môi Trường Thế Giới, chúng tôi tổng hợp một số tài liệu và chia sẻ cùng quý vị độc giả những nội dung chính yếu về giáo huấn xã hội của Giáo Hội đối với việc bảo vệ môi trường; về một số tác hại môi trường trên thế giới; về một số thực trạng môi trường tại Việt Nam; về những định hướng và hành động cụ thể để bảo vệ môi trường. Hy vọng, với một nhận thức mới và một lòng nhiệt thành mới, tất cả cùng nhau xây dựng một thế giới tốt đẹp và phát triển bền vững.
I. GIÁO HUẤN XÃ HỘI CỦA GIÁO HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
Trong suốt dòng lịch sử và truyền thống của mình, Giáo Hội là “Mẹ và Thầy” luôn luôn hướng dẫn con người đạt tới mục đích và mục tiêu của công trình tạo dựng, hướng về viễn tượng viên mãn hạnh phúc của “TRỜI MỚI ĐẤT MỚI”.
Trước những vấn đề liên quan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của con người như thế, Giáo Hội không ngừng hướng dẫn, cổ vũ bảo vệ thiên nhiên và môi trường thế giới qua Giáo lý Giáo Hội Công Giáo, qua các Thông Điệp, đặc biệt là Thông Điệp Laudato si, và qua HọcThuyết Xã Hội của Giáo Hội Công Giáo. Sau đây, xin trích dẫn những nội dung căn bản chính yếu thuộc huấn quyền Giáo Hội về bảo vệ môi trường.
1. Bảo vệ Môi Trường là trách nhiệm chung của toàn thể nhân loại.
+ Giáo Lý Giáo Hội Công Giáo dạy rằng :“Theo ý Thiên Chúa, các thụ tạo khác nhau đều phản chiếu một chút sự khôn ngoan và sự tốt lành vô biên của Thiên Chúa, mỗi thụ tạo một cách. Chính vì thế con người phải tôn trọng sự tốt lành riêng của từng thụ tạo để tránh sử dụng nó một cách bừa bãi, nếu không con người sẽ coi thường Đấng Tạo Hóa và kéo theo nhiều hậu quả nguy hại cho mình và môi sinh”. (GLGHCG số 339)
+ Giáo Huấn Xã Hội của Giáo Hội Công Giáo đã minh định :
“Chăm sóc môi trường là một thách thức đối với toàn thể nhân loại hôm nay. Đó là một vấn đề thuộc nghĩa vụ chung và phổ quát, nghĩa vụ tôn trọng một tài sản chung, được dành cho hết mọi người, bằng cách ngăn chặn không cho bất cứ ai sử dụng “một cách vô trách nhiệm các loại hữu thể khác nhau, bất kể là sinh vật hay loài vô tri vô giác như thú vật, thảo mộc, các yếu tố thiên nhiên hoàn toàn theo ý mình, theo nhu cầu kinh tế riêng của mình. Đó là một trách nhiệm phải được thi hành cách chín chắn trên cơ sở cuộc khủng hoảng sinh thái hiện nay đã mang phạm vi toàn cầu, và từ đó dẫn tới nhu cầu cần phải đối phó với cuộc khủng hoảng sinh thái này trên cấp độ thế giới, vì tất cả mọi hữu thể đều sống lệ thuộc lẫn nhau trong trật tự chung do Tạo Hoá sắp đặt”. (HTXHCG 466)
2. Bảo Vệ Môi Trường vì vũ trụ và trái đất này là tài sản chung của nhân loại.
+ “Giáo Hội có trách nhiệm hướng tới thọ tạo… Và Giáo Hội có trách nhiệm bảo vệ đất, nước, không khí như là những món quà Thiên Chúa trao cho mọi người; và trên hết là để cứu nhân loại khỏi nguy cơ tự diệt chính mình. Giá trị của sự đa dạng sinh học trong môi trường… là một giá trị cần được quản lý với ý thức trách nhiệm và phải được bảo vệ cách thích đáng, vì đó là tài sản hết sức đặc biệt của toàn thể nhân loại”. (HTXHCG, số 461. 466)
+ Đức thánh cha Gioan Phaolô II đã viết trong Tông Thư gửi cho Giáo Hội Á Châu 1999: “Bảo vệ môi trường không còn chỉ là vấn nạn về kỹ thuật nhưng trước hết và trên hết đó là vấn nạn về luân lý. Tất cả mọi người phải có trách nhiệm luân lý trong việc bảo vệ môi trường, không chỉ vì lợi ích của chính mình nhưng còn là lợi ích của tha nhân và chính thọ tạo.”
Trong suốt dòng lịch sử và truyền thống của mình, Giáo Hội là “Mẹ và Thầy” luôn luôn hướng dẫn con người đạt tới mục đích và mục tiêu của công trình tạo dựng, hướng về viễn tượng viên mãn hạnh phúc của “TRỜI MỚI ĐẤT MỚI”.
Trước những vấn đề liên quan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của con người như thế, Giáo Hội không ngừng hướng dẫn, cổ vũ bảo vệ thiên nhiên và môi trường thế giới qua Giáo lý Giáo Hội Công Giáo, qua các Thông Điệp, đặc biệt là Thông Điệp Laudato si, và qua HọcThuyết Xã Hội của Giáo Hội Công Giáo. Sau đây, xin trích dẫn những nội dung căn bản chính yếu thuộc huấn quyền Giáo Hội về bảo vệ môi trường.
1. Bảo vệ Môi Trường là trách nhiệm chung của toàn thể nhân loại.
+ Giáo Lý Giáo Hội Công Giáo dạy rằng :“Theo ý Thiên Chúa, các thụ tạo khác nhau đều phản chiếu một chút sự khôn ngoan và sự tốt lành vô biên của Thiên Chúa, mỗi thụ tạo một cách. Chính vì thế con người phải tôn trọng sự tốt lành riêng của từng thụ tạo để tránh sử dụng nó một cách bừa bãi, nếu không con người sẽ coi thường Đấng Tạo Hóa và kéo theo nhiều hậu quả nguy hại cho mình và môi sinh”. (GLGHCG số 339)
+ Giáo Huấn Xã Hội của Giáo Hội Công Giáo đã minh định :
“Chăm sóc môi trường là một thách thức đối với toàn thể nhân loại hôm nay. Đó là một vấn đề thuộc nghĩa vụ chung và phổ quát, nghĩa vụ tôn trọng một tài sản chung, được dành cho hết mọi người, bằng cách ngăn chặn không cho bất cứ ai sử dụng “một cách vô trách nhiệm các loại hữu thể khác nhau, bất kể là sinh vật hay loài vô tri vô giác như thú vật, thảo mộc, các yếu tố thiên nhiên hoàn toàn theo ý mình, theo nhu cầu kinh tế riêng của mình. Đó là một trách nhiệm phải được thi hành cách chín chắn trên cơ sở cuộc khủng hoảng sinh thái hiện nay đã mang phạm vi toàn cầu, và từ đó dẫn tới nhu cầu cần phải đối phó với cuộc khủng hoảng sinh thái này trên cấp độ thế giới, vì tất cả mọi hữu thể đều sống lệ thuộc lẫn nhau trong trật tự chung do Tạo Hoá sắp đặt”. (HTXHCG 466)
2. Bảo Vệ Môi Trường vì vũ trụ và trái đất này là tài sản chung của nhân loại.
+ “Giáo Hội có trách nhiệm hướng tới thọ tạo… Và Giáo Hội có trách nhiệm bảo vệ đất, nước, không khí như là những món quà Thiên Chúa trao cho mọi người; và trên hết là để cứu nhân loại khỏi nguy cơ tự diệt chính mình. Giá trị của sự đa dạng sinh học trong môi trường… là một giá trị cần được quản lý với ý thức trách nhiệm và phải được bảo vệ cách thích đáng, vì đó là tài sản hết sức đặc biệt của toàn thể nhân loại”. (HTXHCG, số 461. 466)
+ Đức thánh cha Gioan Phaolô II đã viết trong Tông Thư gửi cho Giáo Hội Á Châu 1999: “Bảo vệ môi trường không còn chỉ là vấn nạn về kỹ thuật nhưng trước hết và trên hết đó là vấn nạn về luân lý. Tất cả mọi người phải có trách nhiệm luân lý trong việc bảo vệ môi trường, không chỉ vì lợi ích của chính mình nhưng còn là lợi ích của tha nhân và chính thọ tạo.”
3. Thực hiện lối sống bác ái - chia sẻ vì Trái Đất là ngôi nhà chung, là tài sản chung của mọi người.
+ Công Đồng Vatican II qua Hiến Chế “Vui Mừng và Hy Vọng” dạy rằng: “Của cải trần gian là để cho mọi người hưởng dụng. Thiên Chúa đã đặt định trái đất và mọi vật trên trái đất thuộc quyền sử dụng của mọi người và mọi dân tộc. Chính vì thế, của cải được tạo dựng phải được phân phối cho tất cả mọi người một cách hợp lý theo luật công bằng là luật đi liền với bác ái. Dù chấp nhận bất cứ hình thức tư hữu nào đã được nhìn nhận bằng các định chế hợp pháp của các dân tộc, tuy nhiên tùy theo hoàn cảnh khác biệt và thay đổi, phải luôn luôn lưu ý đến mục đích chung hưởng của cải. Vì thế, khi sử dụng của cải, con người phải coi của cải vất chất mà mình làm chủ một cách chính đáng không chỉ như của riêng mình, nhưng còn là của chung nữa: nghĩa là, của cải đó có thể sinh ích không những cho riêng mình mà còn cho cả người khác”. (Gaudium et Spes số 69)
+ Đối với vấn đề sinh thái, Giáo Huấn Xã Hội Công Giáo nhắc lại rằng: “của cải trên trái đất là do Thiên Chúa tạo thành để mọi người sử dụng cách khôn ngoan. Chúng phải được chia sẻ một cách công bằng, phù hợp với công lý và bác ái". (HTXHCG số 481)
+ “Môi trường là điều thiện hảo chung, gia tài của toàn thể nhân loại và một trách nhiệm chung cho mọi người. Nếu một người chiếm hữu một điều gì đó, thì phải quản lý vì ích lợi cho mọi người. Nếu không làm như thế, chúng ta sẽ làm khổ lương tâm của chúng ta vì phủ nhận sự hiện sinh của những người khác”. (LAUDATO SI 20)
4. Cần phải phổ biến rộng rãi một nền văn hóa tôn trọng sự sống và phẩm giá con người, một bộ môn môi sinh học toàn diện. Đó là một linh đạo môi sinh nhằm mục đích bảo tồn môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người.
+ Để “bảo tồn một môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người, con người cần phải phổ biến rộng rãi khoa đạo đức tôn trọng sự sống và phẩm giá con người, cũng như tôn trọng quyền lợi của thế hệ hôm nay và các thế hệ mai sau.” ( HTXHCG số 465 )
+ “Việc giáo dục giúp nhận trách nhiệm với môi trường đòi buộc nhiều thái độ liên hệ có ảnh hưởng trực tiếp và mang ý nghĩa cho việc bảo vệ môi trường, cũng như việc tránh sử dụng các vật có chất liệu nhựa hoá chất... Tiết kiệm nước, phân loại các rác thải…Tất cả những điều này đều là những hành động quảng đại và xứng đáng, sẽ đem đến điều tốt đẹp cho hữu thể con người”. (LAUDATO SI 211)
II. MỘT SỐ TÁC HẠI Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI.
+ Thông Điệp LAUDATO SI mô tả về sự ô nhiễm môi trường.
“Chúng ta phải nhìn vào sự ô nhiễm do rác thải gây nên, gồm cả các chất cặn bã nguy hiểm có mặt trong nhiều vùng khác nhau. Mỗi năm có hằng trăm triệu tấn rác thải được tung ra, mà phần đông không phải do rác sinh học: rác thải trong gia đình và chợ búa, rác thải do xây dựng, do bệnh viện, điện khí, kỹ nghệ, nhất là những rác thải độc hại và phóng xạ. Ngôi nhà trái đất của chúng ta, càng ngày càng trở nên một bãi rác khổng lồ.Trong nhiều vùng trên trái đất, những người già thường nhớ đến những cánh đồng như thuở xưa, nay thì tràn đầy rác rưởi. Cũng như rác thải công nghiệp do những sản phẩm hóa chất được sử dụng trong làng mạc hay nơi đồng áng có thể gây nên hậu quả gia tăng chất hóa học trong cơ thể của người dân chung quanh, cũng như đưa đến những yếu tố độc hại cho một nơi thấp”. (LAUDATO SI 21)
+ Theo Viện Khí Tượng Thủy Văn và Biến Đổi Khí Hậu, thì trong lịch sử địa chất của trái đất chúng ta, sự biến đổi khí hậu đã từng nhiều lần xảy ra với những thời kỳ lạnh và nóng kéo dài hàng vạn năm mà chúng ta gọi là thời kỳ băng hà hay thời kỳ gian băng. Thời kỳ băng hà cuối cùng đã xãy ra cách đây 10.000 năm và hiện nay là giai đoạn ấm lên của thời kỳ gian băng. Xét về nguyên nhân gây nên sự thay đổi khí hậu này, chúng ta có thể thấy đó là do sự biến động và thay đổi độ nghiêng trục quay trái đất, sự thay đổi quỹ đạo quay của trái đất quanh mặt trời, vị trí các lục địa, đại dương và đặc biệt là sự thay đổi trong thành phần khí quyển.
Trong khi những nguyên nhân đầu tiên là những nguyên nhân hành tinh, thì nguyên nhân cuối cùng lại có sự tác động rất lớn của con người mà chúng ta gọi đó là sự làm nóng bầu khí quyển hay hiệu ứng nhà kính. Có thể hiểu sơ lược là: nhiệt độ trung bình của bề mặt trái đất được quyết định bởi sự cân bằng giữa hấp thụ năng lượng mặt trời và lượng nhiệt trả vào vũ trụ. Khi lượng nhiệt bị giữ lại nhiều trong bầu khí quyển thì sẽ làm nhiệt độ trái đất tăng lên. Chính lượng khí CO2 chứa nhiều trong khí quyển sẽ tác dụng như một lớp kính giữ nhiệt lượng tỏa ngược vào vũ trụ của trái đất.
Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao; là các hiện tượng thời tiết bất thường, bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài… dẫn đến thiếu lương thực, thực phẩm và xuất hiện hàng loạt dịch bệnh nơi người, gia súc, gia cầm…
Từ hàng loạt tác động cực đoan của khí hậu trong thời gian gần đây, đã có khoảng 250 triệu người bị ảnh hưởng bởi những trận lũ lụt ở Nam Á, châu Phi và Mexico. Các nước Nam Âu đang đối mặt nguy cơ bị hạn hán nghiêm trọng dễ dẫn tới những trận cháy rừng, sa mạc hóa; còn các nước Tây Âu thì đang bị đe dọa xảy ra những trận lũ lụt lớn, do mực nước biển dâng cao cũng như những đợt băng giá mùa đông khốc liệt. Những trận bão lớn xẩy ra tại Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ...có nguyên nhân từ hiện tượng trái đất ấm lên trong nhiều thập kỷ qua. Những dữ liệu thu được qua vệ tinh từng năm cho thấy số lượng các trận bão không thay đổi, nhưng số trận bão, lốc cường độ mạnh, sức tàn phá lớn đã tăng lên, đặc biệt ở Bắc Mỹ, Tây Nam Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Đại Tây Dương. Một nghiên cứu với xác suất lên tới 90%.cho thấy sẽ có ít nhất 3 tỷ người rơi vào cảnh thiếu lương thực vào năm 2100, do tình trạng ấm lên của Trái Đất.
Sự nóng lên của Trái Đất, băng tan đã dẫn đến mực nước biển dâng cao. Nếu khoảng thời gian 1962 - 2003, lượng nước biển trung bình toàn cầu tăng 1,8mm/năm, thì từ 1993 - 2003 mức tăng là 3,1mm/năm. Tổng cộng, trong 100 năm qua, mực nước biển đã tăng 0,31m. Theo quan sát từ vệ tinh, diện tích các lớp băng ở Bắc Cực, Nam Cực, băng ở Greenland và một số núi băng ở Trung Quốc đang dần bị thu hẹp. Chính sự tan chảy của các lớp băng cùng với sự nóng lên của khí hậu các đại dương toàn cầu (tới độ sâu 3.000m) đã góp phần làm cho mực nước biển dâng cao. Dự báo đến cuối thế kỷ XXI, nhiệt độ trung bình sẽ tăng lên khoảng từ 2 - 4,50C và mực nước biển toàn cầu sẽ tăng từ 0,18m - 0,59m. Việt Nam là 1 trong 4 nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của sự biến đổi khí hậu và dâng cao của nước biển.
Dự báo, sẽ có khoảng 1,8 tỷ người trên thế giới sẽ khó khăn về nước sạch và 600 triệu người bị suy dinh dưỡng vì thiếu lương thực do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu trong những năm tới.
(Viện Khí Tượng Thủy Văn và Biến Đổi Khí Hậu)
III. MỘT SỐ THỰC TRẠNG VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM.
Thực trạng ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đang ở mức báo động đỏ. Việt Nam đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, hệ sinh thái và sự phát triển bền vững. Các loại hình ô nhiễm phổ biến và đáng lo ngại nhất bao gồm ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước.
1+ Ô nhiễm không khí ở mức báo động, đặc biệt là bụi mịn:
• Theo báo cáo gần đây, Việt Nam xếp thứ 23 trong 138 các quốc gia có mức độ không khí ô nhiễm nhất ( chỉ số AQI+) năm 2024. ( theo Báo cáo của IQAir).
• Nồng độ bụi mịn: Nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Việt Nam có thời điểm cao gấp 5 lần so với tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Ảnh hưởng sức khỏe: Ít nhất 70.000 người tử vong mỗi năm tại Việt Nam có liên quan đến ô nhiễm không khí. (theo WHO)
Tình hình ở một số thành phố lớn:
• Hà Nội: Chỉ số AIQ tại Hà Nội là 159 đơn vị, xếp thứ 14 trong danh sách quan trắc toàn cầu.
• TP. Hồ Chí Minh: Chỉ số chất lượng không khí ở đây đang ở mức màu đỏ “ không lành mạnh”. Chỉ số ô nhiễm trung bình đo được là 194 đơn vị. Với chỉ số này, TP.HCM nằm trong top 4 thành phố lớn ô nhiễm không khí nhất thế giới.
Nguồn: Theo hệ thống quan trắc không khí IQAir và Airvisual.
2+ Ô nhiễm nguồn nước:
Chất lượng nguồn nước đang suy giảm nghiêm trọng do nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và rác thải.
Tình trạng ô nhiễm môi trường nước diễn ra nặng nề nhất ở các thành phố lớn và khu công nghiệp. Dẫn chứng thực tế về trình trạng ô nhiễm nguồn nước ở 2 thành phố lớn Hà Nội và TP.Hồ Chí minh.
Nhiều con sông bị ô nhiễm nặng nề bởi nước thải sinh hoạt và công nghiệp như: Sông Tô, sông Lịch, sông Nhuệ ( miền Bắc) và kênh Nhiêu Lộc- Thị Nghè. (TP.HCM) V.v…
• Hà Nội: Khoảng 350.000 - 400.000 m³ lượng nước thải và 1.000 m³ rác thải bị thải trực tiếp ra sông ngòi mỗi ngày, chỉ có 10% trong số đó đã qua xử lý.
• TP.Hồ Chí Minh: như khu công nghiệp Thành Lương mỗi ngày thải ra 500.000 m³ nước thải.
3+ Một số kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng tại Việt Nam
Bộ Tài Nguyên Môi Trường qua các nghiên cứu cho biết: ở Việt Nam, trong vòng 50 năm qua nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,5 - 0,7oC. Mực nước biển đã dâng khoảng 20cm; Hiện tượng El Niño, La Niña ngày càng tác động mạnh mẽ; thiên tai, đặc biệt là bão, lũ và hạn hán ngày càng khốc liệt.
Theo kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng ở Việt Nam: Cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở nước ta tăng khoảng 2 - 30C; tổng lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa tăng, trong khi đó lượng mưa mùa khô lại giảm; mực nước biển có thể dâng khoảng từ 75cm đến 1m so với thời kỳ 1980-1999; nếu mực nước biển dâng cao 1m, khoảng 10 - 12% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 10% GDP.
(Bộ Tài Nguyên Môi Trường)
IV. NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG MỤC VỤ VÀ HÀNH ĐỘNG CỤ THỂ ‘VÌ MÔI TRƯỜNG’
1. Tòa Thánh phát động Năm Sinh Thái 2020 và chương trình hành động 7 năm ‘vì môi trường’ kể từ năm 2021
Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện phát động một chương trình 7 năm từ năm 2021, để các tổ chức như gia đình, các giáo phận, các trường học và các trường đại học làm việc cho sinh thái học toàn diện, qua lăng kính của Thông điệp Laudato Si.
Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện cho biết Tòa Thánh đã phát động Năm Sinh Thái (Anno Ecologico), nhân dịp kỷ niệm đúng 5 năm công bố Thông Điệp Laudato Si của đức thánh cha Phanxicô, ngày 24/5/2015, về việc bảo vệ trái đất như ngôi nhà chung của nhân loại. Trong năm sinh thái, Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện đã đề ra nhiều sáng kiến nhắm phổ biến và thực hành các giáo huấn của đức thánh cha về việc bảo vệ môi trường, những giáo huấn ngày càng hợp thời.
Thông cáo của Bộ khẳng định rằng:“Chúng tôi hy vọng năm kỷ niệm này và thập niên sau đó sẽ là một thời điểm ân phúc và là một thời kỳ “vui mừng” cho trái đất, cho nhân loại và toàn thể các thụ tạo của Thiên Chúa”.
Chúng ta cùng theo dõi và tham gia, hưởng ứng chương trình hành động của Tòa Thánh (G. Trần Đức Anh, OP)
2. Ngày Môi Trường Thế Giới năm 2021 -Khởi động THẬP KỶ Liên Hiệp Quốc về PHỤC HỒI HỆ SINH THÁI.
Thập kỷ Liên Hiệp Quốc kéo dài từ năm 2021 đến năm 2030, đây cũng là thời hạn cuối cùng của các mục tiêu phát triển bền vững và mốc thời gian mà các nhà khoa học đã xác định là cơ hội cuối cùng để ngăn chặn thảm họa biến đổi khí hậu.
(Trung Tâm Truyền Thông TN&MT – Theo UNEP)
3. Thực hiện chủ đề Ngày Môi Trường Thế Giới hàng năm
Mỗi năm, vào ngày 5 tháng 6, cả thế giới cùng hướng về Ngày Môi trường Thế giới như một dịp đặc biệt để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động vì môi trường sống của nhân loại. Mỗi năm, một chủ đề khác nhau được lựa chọn để phản ánh những vấn đề môi trường cấp bách nhất, đồng thời định hướng các hoạt động thiết thực trong cộng đồng.
+ Chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm nay (05.6.2026) là “Toàn Cầu Chung Tay Hành Động vì khí hậu”. (A Global Call For Climate)
4. Tại Việt Nam - Các tôn giáo xây dựng nhiều mô hình - Tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu
Ngày 14 - 15/10/2020 tại TP. Huế, Ban Thường Trực Ủy Ban Trung Ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam phối hợp với Bộ Tài Nguyên - Môi Trường và Tổ Chức Bắc Âu trợ giúp Việt Nam (NCA Việt Nam) đã tổ chức “Hội nghị toàn quốc biểu dương, phát huy vai trò các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu”. Tại Hội nghị nầy, lãnh đạo cấp cao của 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo ở Việt Nam đã thông qua các thông điệp quan trọng về Bảo Vệ Môi Trường và ứng phó với Biến Đổi Khí Hậu.
(BTV Công Hậu – Trung Tuyến / Báo nhân Dân)
5. Thư Chung của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam Năm 2015 - 2016.
Hưởng ứng lời mời gọi của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, các đức giám mục Việt Nam trong “Thư Chung gửi cộng đồng Dân Chúa” năm 2015 - 2016 đã mời gọi các tín hữu Công Giáo: “thay đổi thái độ và lối sống hài hòa với thế giới tự nhiên, tôn trọng và chăm sóc thế giới tự nhiên thông qua những hành vi nhỏ hằng ngày như tiết kiệm nước, gas, điện, giữ vệ sinh chung... (Thư chung năm 2015) và sử dụng các thiết bị điện cần phải tiết kiệm điện, tắt điện khi không sử dụng, không đốt rác hay xả rác ở nơi công cộng, không xử lý chất thải bừa bãi, không sử dụng hóa chất hay thuốc trừ sâu trong sản xuất và trong canh tác nông nghiệp”.
(Thư chung năm 2016).
Tất cả các giáo xứ đã tổ chức “Ngày cầu nguyện cho việc bảo tồn thiên nhiên lần đầu tiên vào ngày 01/9/2016. Trong ngày 01 tháng 9 hàng năm, tất cả các tín hữu Công Giáo cùng hiệp ý cầu nguyện cho việc chăm sóc các thụ tạo, nhằm khuyến khích mọi người phản tỉnh các hành động môi trường của bản thân và có một lối sống hài hòa với môi trường.
6. Trang Mạng (Website) của Ủy Ban Phát Triển Con Người Toàn Diện
Từ năm 2026 Website mới (với tên miền: phattrienconnguoitoandien.org) của Ủy Ban Phát Triển Con Người Toàn Diện trực thuộc Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đã được thiết lập và hoạt động nhằm mục đích thực hiện các chương trình cổ vũ cho công lý và hòa bình theo mẫu gương Chúa Kitô; đồng thời, cổ vũ các tín hữu Kitô sống Tân Phúc Âm hóa và thăng tiến toàn diện đời sống con người. Phổ biến và cổ vũ thực hành Học Thuyết Xã Hội của Giáo Hội. Kêu gọi mọi người xây dựng cộng đồng xã hội phát triển, bảo vệ nhân phẩm, nhân quyền và sự sống con người; bảo vệ môi trường trong sạch và lành mạnh để đạt tới sự ổn định bền vững và an bình cho đời sống con người trên thế giới. …
7. Chương trình giáo dục dài hạn, đồng bộ, quy mô phổ cập toàn quốc.
Chương trình giáo dục nâng cao nhận thức về môi trường cho mọi người thuộc mọi thành phần xã hội theo giáo huấn của Giáo Hội qua các tập sách, các tài liệu chuyên đề môi trường, qua các phương tiện truyền thông, mạng xã hội…
Trong công cuộc bảo vệ môi trường, giáo dục đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trẻ em và thanh thiếu niên cần được giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ngay từ độ tuổi thiếu nhi cấp I. Nhà trường có thể tổ chức những lớp học chuyên đề về môi trường và giáo dục đạo đức môi sinh. Thông qua những hoạt động ấy, học sinh và giới trẻ sẽ hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên và trách nhiệm của bản thân đối với môi trường sống. (nguồn: internet - )
Bộ Sách: ĐẠO ĐỨC MÔI SINH gồm 8 quyển do Ban Mục Vụ Môi Trường Tổng Giáo Phận Sài Gòn biên soạn, Nhà Xuất Bản Đồng Nai – Năm 2024 là một bộ sách giáo dục hữu ích, thiết thực nhằm mục đích đào tạo căn bản, phổ cập từ sơ cấp đến nâng cao giúp giới trẻ hiểu biết kiến thức về môi trường, và nhất là, trách nhiệm bảo vệ môi sinh. Cần thiết có một chương trình học hỏi về bảo vệ môi trường trong các lớp học giáo lý tại các giáo xứ, kể cả lớp học giáo lý cho người trưởng thành.
8. Thực hiện mô hình giáo xứ Xanh – Sạch – Đẹp.
9. Thực hiện mô hình thực phẩm an toàn & Sản phẩm thân thiện môi trường.
10. Tham gia - hưởng ứng chương trình hành động Các Ngày Quốc Tế ‘Vì Môi Trường’:
Cổ vũ thực hiện chương trình hành động của các ngày quốc tế đặc biệt về môi trường toàn cầu, không chỉ trong ngày kỷ niệm đã ấn định, nhưng phải là 24+ cho một hành trình dài hạn 365 ngày:
* Ngày Trái Đất - 22 tháng 4
* Ngày Quốc Tế Đa dạng sinh học - 22 tháng 5
* Ngày Môi Trường Thế Giới - 05 tháng 6.
* Ngày Thế Giới cầu nguyện cho việc tồn thiên nhiên - 01 tháng 9
* V.v…
+ Chủ đề các Ngày Môi trường Thế giới từ năm 2000
Năm 2026: “Toàn Cầu Chung Tay Hành Động vì khí hậu”. (A Global Call For Climate).
Năm 2025: “Chống ô nhiễm nhựa"
Năm 2024: “Phục hồi đất, chống hạn hán và sa mạc hóa"
Năm 2023: "Giải pháp cho ô nhiễm rác thải nhựa"
Năm 2022: "Chỉ một Trái Đất"
Năm 2021: "Phục hồi hệ sinh thái"
Năm 2020: "Hành động vì Thiên nhiên"
Năm 2019: “Ô nhiễm không khí”
Năm 2018: “Đánh bại ô nhiễm nhựa”
Năm 2017: “Kết nối con người với thiên nhiên trong thành phố và trên đất liền, từ các cực đến xích đạo”.
Năm 2016: “Không khoan nhượng đối với buôn bán động vật hoang dã trái phép”
Năm 2015: “Bảy tỷ giấc mơ. Một hành tinh. Tiêu dùng cẩn thận”
Năm 2014: “Hãy nâng cao tiếng nói của bạn, chứ không phải mực nước biển”
Năm 2013: “Suy nghĩ. Ăn uống. Tiết kiệm. Giảm thiểu dấu ấn phực phẩm của bạn”
Năm 2012: “Kinh tế Xanh: Có bao gồm bạn không?”
Năm 2011: “Rừng: Thiên nhiên phục vụ bạn”
Năm 2010: "Muôn loài. Một Hành tinh. Một tương lai".
Năm 2009: “Hành tinh của bạn cần bạn - Không thể chống lại biến đổi khí hậu?”.
Năm 2008: “Từ bỏ thói quen - Hướng tới nền kinh tế Carbon thấp”.
Năm 2007: “Băng tan - một chủ đề nóng?”
Năm 2006: “Đừng bỏ hoang vùng đất khô cằn”
Năm 2005: “Thành phố xanh”
Năm 2004: “Mong muốn ! Biển và Đại dương - Chết hoặc Sống?”.
Năm 2003: "Nước - Hai tỷ người đang chết vì nó!"
Năm 2002: "Hãy cho Địa cầu một cơ hội".
Năm 2001: "Kết nối với Mạng lưới cuộc sống toàn cầu".
Năm 2000: “Thiên niên kỷ Môi trường - Thời gian cho hành động"
********************************************************
+ KẾT LUẬN
+ “Bảo vệ môi trường là vấn đề quan trọng và cấp bách, ngày nay, nhân loại đang sống trong một môi trường bị khủng hoảng trầm trọng và biến đổi lên tới mức nguy kịch, thiên nhiên đang đe dọa con người. Học Thuyết Xã Hội Công Giáo dành mối quan tâm đặc biệt đối với vấn đề bảo vệ môi trường. Huấn quyền của Giáo Hội Công Giáo nhấn mạnh tới trách nhiệm của con người trong việc bảo tồn một môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người...Đây là một trách nhiệm mà các thế hệ hiện nay phải có đối với các thế hệ tương lai, một trách nhiệm cũng liên hệ tới mỗi quốc gia và cộng đồng nhân loại.
Thái độ điển hình cho lối xử sự của con người trong mối quan hệ với thụ tạo chính là thái độ biết ơn và quý trọng; thật vậy, thế giới mạc khải mầu nhiệm một Thiên Chúa sáng tạo và bảo vệ công trình sáng tạo. Nếu gạt bỏ mối quan hệ với Thiên Chúa sang một bên, thiên nhiên kể như đã bị tước mất ý nghĩa sâu xa của nó và sẽ trở nên nghèo nàn. Ngược lại, nếu thiên nhiên được tái khám phá trong chiều hướng như là thụ tạo của nó, thì các ngả đường liên lạc với thiên nhiên có thể được thiết lập, các ý nghĩa phong phú và tượng trưng của nó có thể được hiểu ra, chúng sẽ giúp ta bước vào lĩnh vực huyền nhiệm của nó. Và lĩnh vực này sẽ khai mở con đường của con người đến với Thiên Chúa, Đấng tạo thành trời đất. Thế giới sẽ xuất hiện trước mắt con người như một bằng chứng về Thiên Chúa, là nơi bày tỏ quyền năng sáng tạo, an bài và cứu chuộc của Ngài”.
(x. HTXHCH 466. 467.487)
Hưởng ứng Ngày Môi Trường Thế Giới, mọi người hãy hành động vì môi trường bằng tất cả lòng nhiệt thành với lối sống ý thức trách nhiệm và lương tâm đạo đức.
+ Đối với vấn đề sinh thái, Giáo Huấn Xã Hội Công Giáo nhắc lại rằng: “của cải trên trái đất là do Thiên Chúa tạo thành để mọi người sử dụng cách khôn ngoan. Chúng phải được chia sẻ một cách công bằng, phù hợp với công lý và bác ái". (HTXHCG số 481)
+ “Môi trường là điều thiện hảo chung, gia tài của toàn thể nhân loại và một trách nhiệm chung cho mọi người. Nếu một người chiếm hữu một điều gì đó, thì phải quản lý vì ích lợi cho mọi người. Nếu không làm như thế, chúng ta sẽ làm khổ lương tâm của chúng ta vì phủ nhận sự hiện sinh của những người khác”. (LAUDATO SI 20)
4. Cần phải phổ biến rộng rãi một nền văn hóa tôn trọng sự sống và phẩm giá con người, một bộ môn môi sinh học toàn diện. Đó là một linh đạo môi sinh nhằm mục đích bảo tồn môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người.
+ Để “bảo tồn một môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người, con người cần phải phổ biến rộng rãi khoa đạo đức tôn trọng sự sống và phẩm giá con người, cũng như tôn trọng quyền lợi của thế hệ hôm nay và các thế hệ mai sau.” ( HTXHCG số 465 )
+ “Việc giáo dục giúp nhận trách nhiệm với môi trường đòi buộc nhiều thái độ liên hệ có ảnh hưởng trực tiếp và mang ý nghĩa cho việc bảo vệ môi trường, cũng như việc tránh sử dụng các vật có chất liệu nhựa hoá chất... Tiết kiệm nước, phân loại các rác thải…Tất cả những điều này đều là những hành động quảng đại và xứng đáng, sẽ đem đến điều tốt đẹp cho hữu thể con người”. (LAUDATO SI 211)
II. MỘT SỐ TÁC HẠI Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI.
+ Thông Điệp LAUDATO SI mô tả về sự ô nhiễm môi trường.
“Chúng ta phải nhìn vào sự ô nhiễm do rác thải gây nên, gồm cả các chất cặn bã nguy hiểm có mặt trong nhiều vùng khác nhau. Mỗi năm có hằng trăm triệu tấn rác thải được tung ra, mà phần đông không phải do rác sinh học: rác thải trong gia đình và chợ búa, rác thải do xây dựng, do bệnh viện, điện khí, kỹ nghệ, nhất là những rác thải độc hại và phóng xạ. Ngôi nhà trái đất của chúng ta, càng ngày càng trở nên một bãi rác khổng lồ.Trong nhiều vùng trên trái đất, những người già thường nhớ đến những cánh đồng như thuở xưa, nay thì tràn đầy rác rưởi. Cũng như rác thải công nghiệp do những sản phẩm hóa chất được sử dụng trong làng mạc hay nơi đồng áng có thể gây nên hậu quả gia tăng chất hóa học trong cơ thể của người dân chung quanh, cũng như đưa đến những yếu tố độc hại cho một nơi thấp”. (LAUDATO SI 21)
+ Theo Viện Khí Tượng Thủy Văn và Biến Đổi Khí Hậu, thì trong lịch sử địa chất của trái đất chúng ta, sự biến đổi khí hậu đã từng nhiều lần xảy ra với những thời kỳ lạnh và nóng kéo dài hàng vạn năm mà chúng ta gọi là thời kỳ băng hà hay thời kỳ gian băng. Thời kỳ băng hà cuối cùng đã xãy ra cách đây 10.000 năm và hiện nay là giai đoạn ấm lên của thời kỳ gian băng. Xét về nguyên nhân gây nên sự thay đổi khí hậu này, chúng ta có thể thấy đó là do sự biến động và thay đổi độ nghiêng trục quay trái đất, sự thay đổi quỹ đạo quay của trái đất quanh mặt trời, vị trí các lục địa, đại dương và đặc biệt là sự thay đổi trong thành phần khí quyển.
Trong khi những nguyên nhân đầu tiên là những nguyên nhân hành tinh, thì nguyên nhân cuối cùng lại có sự tác động rất lớn của con người mà chúng ta gọi đó là sự làm nóng bầu khí quyển hay hiệu ứng nhà kính. Có thể hiểu sơ lược là: nhiệt độ trung bình của bề mặt trái đất được quyết định bởi sự cân bằng giữa hấp thụ năng lượng mặt trời và lượng nhiệt trả vào vũ trụ. Khi lượng nhiệt bị giữ lại nhiều trong bầu khí quyển thì sẽ làm nhiệt độ trái đất tăng lên. Chính lượng khí CO2 chứa nhiều trong khí quyển sẽ tác dụng như một lớp kính giữ nhiệt lượng tỏa ngược vào vũ trụ của trái đất.
Sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, là băng tan, nước biển dâng cao; là các hiện tượng thời tiết bất thường, bão lũ, sóng thần, động đất, hạn hán và giá rét kéo dài… dẫn đến thiếu lương thực, thực phẩm và xuất hiện hàng loạt dịch bệnh nơi người, gia súc, gia cầm…
Từ hàng loạt tác động cực đoan của khí hậu trong thời gian gần đây, đã có khoảng 250 triệu người bị ảnh hưởng bởi những trận lũ lụt ở Nam Á, châu Phi và Mexico. Các nước Nam Âu đang đối mặt nguy cơ bị hạn hán nghiêm trọng dễ dẫn tới những trận cháy rừng, sa mạc hóa; còn các nước Tây Âu thì đang bị đe dọa xảy ra những trận lũ lụt lớn, do mực nước biển dâng cao cũng như những đợt băng giá mùa đông khốc liệt. Những trận bão lớn xẩy ra tại Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ...có nguyên nhân từ hiện tượng trái đất ấm lên trong nhiều thập kỷ qua. Những dữ liệu thu được qua vệ tinh từng năm cho thấy số lượng các trận bão không thay đổi, nhưng số trận bão, lốc cường độ mạnh, sức tàn phá lớn đã tăng lên, đặc biệt ở Bắc Mỹ, Tây Nam Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Đại Tây Dương. Một nghiên cứu với xác suất lên tới 90%.cho thấy sẽ có ít nhất 3 tỷ người rơi vào cảnh thiếu lương thực vào năm 2100, do tình trạng ấm lên của Trái Đất.
Sự nóng lên của Trái Đất, băng tan đã dẫn đến mực nước biển dâng cao. Nếu khoảng thời gian 1962 - 2003, lượng nước biển trung bình toàn cầu tăng 1,8mm/năm, thì từ 1993 - 2003 mức tăng là 3,1mm/năm. Tổng cộng, trong 100 năm qua, mực nước biển đã tăng 0,31m. Theo quan sát từ vệ tinh, diện tích các lớp băng ở Bắc Cực, Nam Cực, băng ở Greenland và một số núi băng ở Trung Quốc đang dần bị thu hẹp. Chính sự tan chảy của các lớp băng cùng với sự nóng lên của khí hậu các đại dương toàn cầu (tới độ sâu 3.000m) đã góp phần làm cho mực nước biển dâng cao. Dự báo đến cuối thế kỷ XXI, nhiệt độ trung bình sẽ tăng lên khoảng từ 2 - 4,50C và mực nước biển toàn cầu sẽ tăng từ 0,18m - 0,59m. Việt Nam là 1 trong 4 nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của sự biến đổi khí hậu và dâng cao của nước biển.
Dự báo, sẽ có khoảng 1,8 tỷ người trên thế giới sẽ khó khăn về nước sạch và 600 triệu người bị suy dinh dưỡng vì thiếu lương thực do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu trong những năm tới.
(Viện Khí Tượng Thủy Văn và Biến Đổi Khí Hậu)
III. MỘT SỐ THỰC TRẠNG VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM.
Thực trạng ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đang ở mức báo động đỏ. Việt Nam đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, hệ sinh thái và sự phát triển bền vững. Các loại hình ô nhiễm phổ biến và đáng lo ngại nhất bao gồm ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước.
1+ Ô nhiễm không khí ở mức báo động, đặc biệt là bụi mịn:
• Theo báo cáo gần đây, Việt Nam xếp thứ 23 trong 138 các quốc gia có mức độ không khí ô nhiễm nhất ( chỉ số AQI+) năm 2024. ( theo Báo cáo của IQAir).
• Nồng độ bụi mịn: Nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Việt Nam có thời điểm cao gấp 5 lần so với tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Ảnh hưởng sức khỏe: Ít nhất 70.000 người tử vong mỗi năm tại Việt Nam có liên quan đến ô nhiễm không khí. (theo WHO)
Tình hình ở một số thành phố lớn:
• Hà Nội: Chỉ số AIQ tại Hà Nội là 159 đơn vị, xếp thứ 14 trong danh sách quan trắc toàn cầu.
• TP. Hồ Chí Minh: Chỉ số chất lượng không khí ở đây đang ở mức màu đỏ “ không lành mạnh”. Chỉ số ô nhiễm trung bình đo được là 194 đơn vị. Với chỉ số này, TP.HCM nằm trong top 4 thành phố lớn ô nhiễm không khí nhất thế giới.
Nguồn: Theo hệ thống quan trắc không khí IQAir và Airvisual.
2+ Ô nhiễm nguồn nước:
Chất lượng nguồn nước đang suy giảm nghiêm trọng do nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và rác thải.
Tình trạng ô nhiễm môi trường nước diễn ra nặng nề nhất ở các thành phố lớn và khu công nghiệp. Dẫn chứng thực tế về trình trạng ô nhiễm nguồn nước ở 2 thành phố lớn Hà Nội và TP.Hồ Chí minh.
Nhiều con sông bị ô nhiễm nặng nề bởi nước thải sinh hoạt và công nghiệp như: Sông Tô, sông Lịch, sông Nhuệ ( miền Bắc) và kênh Nhiêu Lộc- Thị Nghè. (TP.HCM) V.v…
• Hà Nội: Khoảng 350.000 - 400.000 m³ lượng nước thải và 1.000 m³ rác thải bị thải trực tiếp ra sông ngòi mỗi ngày, chỉ có 10% trong số đó đã qua xử lý.
• TP.Hồ Chí Minh: như khu công nghiệp Thành Lương mỗi ngày thải ra 500.000 m³ nước thải.
3+ Một số kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng tại Việt Nam
Bộ Tài Nguyên Môi Trường qua các nghiên cứu cho biết: ở Việt Nam, trong vòng 50 năm qua nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,5 - 0,7oC. Mực nước biển đã dâng khoảng 20cm; Hiện tượng El Niño, La Niña ngày càng tác động mạnh mẽ; thiên tai, đặc biệt là bão, lũ và hạn hán ngày càng khốc liệt.
Theo kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng ở Việt Nam: Cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở nước ta tăng khoảng 2 - 30C; tổng lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa tăng, trong khi đó lượng mưa mùa khô lại giảm; mực nước biển có thể dâng khoảng từ 75cm đến 1m so với thời kỳ 1980-1999; nếu mực nước biển dâng cao 1m, khoảng 10 - 12% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 10% GDP.
(Bộ Tài Nguyên Môi Trường)
IV. NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG MỤC VỤ VÀ HÀNH ĐỘNG CỤ THỂ ‘VÌ MÔI TRƯỜNG’
1. Tòa Thánh phát động Năm Sinh Thái 2020 và chương trình hành động 7 năm ‘vì môi trường’ kể từ năm 2021
Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện phát động một chương trình 7 năm từ năm 2021, để các tổ chức như gia đình, các giáo phận, các trường học và các trường đại học làm việc cho sinh thái học toàn diện, qua lăng kính của Thông điệp Laudato Si.
Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện cho biết Tòa Thánh đã phát động Năm Sinh Thái (Anno Ecologico), nhân dịp kỷ niệm đúng 5 năm công bố Thông Điệp Laudato Si của đức thánh cha Phanxicô, ngày 24/5/2015, về việc bảo vệ trái đất như ngôi nhà chung của nhân loại. Trong năm sinh thái, Bộ Phát Triển Con Người Toàn Diện đã đề ra nhiều sáng kiến nhắm phổ biến và thực hành các giáo huấn của đức thánh cha về việc bảo vệ môi trường, những giáo huấn ngày càng hợp thời.
Thông cáo của Bộ khẳng định rằng:“Chúng tôi hy vọng năm kỷ niệm này và thập niên sau đó sẽ là một thời điểm ân phúc và là một thời kỳ “vui mừng” cho trái đất, cho nhân loại và toàn thể các thụ tạo của Thiên Chúa”.
Chúng ta cùng theo dõi và tham gia, hưởng ứng chương trình hành động của Tòa Thánh (G. Trần Đức Anh, OP)
2. Ngày Môi Trường Thế Giới năm 2021 -Khởi động THẬP KỶ Liên Hiệp Quốc về PHỤC HỒI HỆ SINH THÁI.
Thập kỷ Liên Hiệp Quốc kéo dài từ năm 2021 đến năm 2030, đây cũng là thời hạn cuối cùng của các mục tiêu phát triển bền vững và mốc thời gian mà các nhà khoa học đã xác định là cơ hội cuối cùng để ngăn chặn thảm họa biến đổi khí hậu.
(Trung Tâm Truyền Thông TN&MT – Theo UNEP)
3. Thực hiện chủ đề Ngày Môi Trường Thế Giới hàng năm
Mỗi năm, vào ngày 5 tháng 6, cả thế giới cùng hướng về Ngày Môi trường Thế giới như một dịp đặc biệt để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động vì môi trường sống của nhân loại. Mỗi năm, một chủ đề khác nhau được lựa chọn để phản ánh những vấn đề môi trường cấp bách nhất, đồng thời định hướng các hoạt động thiết thực trong cộng đồng.
+ Chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm nay (05.6.2026) là “Toàn Cầu Chung Tay Hành Động vì khí hậu”. (A Global Call For Climate)
4. Tại Việt Nam - Các tôn giáo xây dựng nhiều mô hình - Tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu
Ngày 14 - 15/10/2020 tại TP. Huế, Ban Thường Trực Ủy Ban Trung Ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam phối hợp với Bộ Tài Nguyên - Môi Trường và Tổ Chức Bắc Âu trợ giúp Việt Nam (NCA Việt Nam) đã tổ chức “Hội nghị toàn quốc biểu dương, phát huy vai trò các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu”. Tại Hội nghị nầy, lãnh đạo cấp cao của 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo ở Việt Nam đã thông qua các thông điệp quan trọng về Bảo Vệ Môi Trường và ứng phó với Biến Đổi Khí Hậu.
(BTV Công Hậu – Trung Tuyến / Báo nhân Dân)
5. Thư Chung của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam Năm 2015 - 2016.
Hưởng ứng lời mời gọi của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, các đức giám mục Việt Nam trong “Thư Chung gửi cộng đồng Dân Chúa” năm 2015 - 2016 đã mời gọi các tín hữu Công Giáo: “thay đổi thái độ và lối sống hài hòa với thế giới tự nhiên, tôn trọng và chăm sóc thế giới tự nhiên thông qua những hành vi nhỏ hằng ngày như tiết kiệm nước, gas, điện, giữ vệ sinh chung... (Thư chung năm 2015) và sử dụng các thiết bị điện cần phải tiết kiệm điện, tắt điện khi không sử dụng, không đốt rác hay xả rác ở nơi công cộng, không xử lý chất thải bừa bãi, không sử dụng hóa chất hay thuốc trừ sâu trong sản xuất và trong canh tác nông nghiệp”.
(Thư chung năm 2016).
Tất cả các giáo xứ đã tổ chức “Ngày cầu nguyện cho việc bảo tồn thiên nhiên lần đầu tiên vào ngày 01/9/2016. Trong ngày 01 tháng 9 hàng năm, tất cả các tín hữu Công Giáo cùng hiệp ý cầu nguyện cho việc chăm sóc các thụ tạo, nhằm khuyến khích mọi người phản tỉnh các hành động môi trường của bản thân và có một lối sống hài hòa với môi trường.
6. Trang Mạng (Website) của Ủy Ban Phát Triển Con Người Toàn Diện
Từ năm 2026 Website mới (với tên miền: phattrienconnguoitoandien.org) của Ủy Ban Phát Triển Con Người Toàn Diện trực thuộc Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đã được thiết lập và hoạt động nhằm mục đích thực hiện các chương trình cổ vũ cho công lý và hòa bình theo mẫu gương Chúa Kitô; đồng thời, cổ vũ các tín hữu Kitô sống Tân Phúc Âm hóa và thăng tiến toàn diện đời sống con người. Phổ biến và cổ vũ thực hành Học Thuyết Xã Hội của Giáo Hội. Kêu gọi mọi người xây dựng cộng đồng xã hội phát triển, bảo vệ nhân phẩm, nhân quyền và sự sống con người; bảo vệ môi trường trong sạch và lành mạnh để đạt tới sự ổn định bền vững và an bình cho đời sống con người trên thế giới. …
7. Chương trình giáo dục dài hạn, đồng bộ, quy mô phổ cập toàn quốc.
Chương trình giáo dục nâng cao nhận thức về môi trường cho mọi người thuộc mọi thành phần xã hội theo giáo huấn của Giáo Hội qua các tập sách, các tài liệu chuyên đề môi trường, qua các phương tiện truyền thông, mạng xã hội…
Trong công cuộc bảo vệ môi trường, giáo dục đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trẻ em và thanh thiếu niên cần được giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ngay từ độ tuổi thiếu nhi cấp I. Nhà trường có thể tổ chức những lớp học chuyên đề về môi trường và giáo dục đạo đức môi sinh. Thông qua những hoạt động ấy, học sinh và giới trẻ sẽ hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên và trách nhiệm của bản thân đối với môi trường sống. (nguồn: internet - )
Bộ Sách: ĐẠO ĐỨC MÔI SINH gồm 8 quyển do Ban Mục Vụ Môi Trường Tổng Giáo Phận Sài Gòn biên soạn, Nhà Xuất Bản Đồng Nai – Năm 2024 là một bộ sách giáo dục hữu ích, thiết thực nhằm mục đích đào tạo căn bản, phổ cập từ sơ cấp đến nâng cao giúp giới trẻ hiểu biết kiến thức về môi trường, và nhất là, trách nhiệm bảo vệ môi sinh. Cần thiết có một chương trình học hỏi về bảo vệ môi trường trong các lớp học giáo lý tại các giáo xứ, kể cả lớp học giáo lý cho người trưởng thành.
8. Thực hiện mô hình giáo xứ Xanh – Sạch – Đẹp.
9. Thực hiện mô hình thực phẩm an toàn & Sản phẩm thân thiện môi trường.
10. Tham gia - hưởng ứng chương trình hành động Các Ngày Quốc Tế ‘Vì Môi Trường’:
Cổ vũ thực hiện chương trình hành động của các ngày quốc tế đặc biệt về môi trường toàn cầu, không chỉ trong ngày kỷ niệm đã ấn định, nhưng phải là 24+ cho một hành trình dài hạn 365 ngày:
* Ngày Trái Đất - 22 tháng 4
* Ngày Quốc Tế Đa dạng sinh học - 22 tháng 5
* Ngày Môi Trường Thế Giới - 05 tháng 6.
* Ngày Thế Giới cầu nguyện cho việc tồn thiên nhiên - 01 tháng 9
* V.v…
+ Chủ đề các Ngày Môi trường Thế giới từ năm 2000
Năm 2026: “Toàn Cầu Chung Tay Hành Động vì khí hậu”. (A Global Call For Climate).
Năm 2025: “Chống ô nhiễm nhựa"
Năm 2024: “Phục hồi đất, chống hạn hán và sa mạc hóa"
Năm 2023: "Giải pháp cho ô nhiễm rác thải nhựa"
Năm 2022: "Chỉ một Trái Đất"
Năm 2021: "Phục hồi hệ sinh thái"
Năm 2020: "Hành động vì Thiên nhiên"
Năm 2019: “Ô nhiễm không khí”
Năm 2018: “Đánh bại ô nhiễm nhựa”
Năm 2017: “Kết nối con người với thiên nhiên trong thành phố và trên đất liền, từ các cực đến xích đạo”.
Năm 2016: “Không khoan nhượng đối với buôn bán động vật hoang dã trái phép”
Năm 2015: “Bảy tỷ giấc mơ. Một hành tinh. Tiêu dùng cẩn thận”
Năm 2014: “Hãy nâng cao tiếng nói của bạn, chứ không phải mực nước biển”
Năm 2013: “Suy nghĩ. Ăn uống. Tiết kiệm. Giảm thiểu dấu ấn phực phẩm của bạn”
Năm 2012: “Kinh tế Xanh: Có bao gồm bạn không?”
Năm 2011: “Rừng: Thiên nhiên phục vụ bạn”
Năm 2010: "Muôn loài. Một Hành tinh. Một tương lai".
Năm 2009: “Hành tinh của bạn cần bạn - Không thể chống lại biến đổi khí hậu?”.
Năm 2008: “Từ bỏ thói quen - Hướng tới nền kinh tế Carbon thấp”.
Năm 2007: “Băng tan - một chủ đề nóng?”
Năm 2006: “Đừng bỏ hoang vùng đất khô cằn”
Năm 2005: “Thành phố xanh”
Năm 2004: “Mong muốn ! Biển và Đại dương - Chết hoặc Sống?”.
Năm 2003: "Nước - Hai tỷ người đang chết vì nó!"
Năm 2002: "Hãy cho Địa cầu một cơ hội".
Năm 2001: "Kết nối với Mạng lưới cuộc sống toàn cầu".
Năm 2000: “Thiên niên kỷ Môi trường - Thời gian cho hành động"
********************************************************
+ KẾT LUẬN
+ “Bảo vệ môi trường là vấn đề quan trọng và cấp bách, ngày nay, nhân loại đang sống trong một môi trường bị khủng hoảng trầm trọng và biến đổi lên tới mức nguy kịch, thiên nhiên đang đe dọa con người. Học Thuyết Xã Hội Công Giáo dành mối quan tâm đặc biệt đối với vấn đề bảo vệ môi trường. Huấn quyền của Giáo Hội Công Giáo nhấn mạnh tới trách nhiệm của con người trong việc bảo tồn một môi trường lành mạnh cho tất cả mọi người...Đây là một trách nhiệm mà các thế hệ hiện nay phải có đối với các thế hệ tương lai, một trách nhiệm cũng liên hệ tới mỗi quốc gia và cộng đồng nhân loại.
Thái độ điển hình cho lối xử sự của con người trong mối quan hệ với thụ tạo chính là thái độ biết ơn và quý trọng; thật vậy, thế giới mạc khải mầu nhiệm một Thiên Chúa sáng tạo và bảo vệ công trình sáng tạo. Nếu gạt bỏ mối quan hệ với Thiên Chúa sang một bên, thiên nhiên kể như đã bị tước mất ý nghĩa sâu xa của nó và sẽ trở nên nghèo nàn. Ngược lại, nếu thiên nhiên được tái khám phá trong chiều hướng như là thụ tạo của nó, thì các ngả đường liên lạc với thiên nhiên có thể được thiết lập, các ý nghĩa phong phú và tượng trưng của nó có thể được hiểu ra, chúng sẽ giúp ta bước vào lĩnh vực huyền nhiệm của nó. Và lĩnh vực này sẽ khai mở con đường của con người đến với Thiên Chúa, Đấng tạo thành trời đất. Thế giới sẽ xuất hiện trước mắt con người như một bằng chứng về Thiên Chúa, là nơi bày tỏ quyền năng sáng tạo, an bài và cứu chuộc của Ngài”.
(x. HTXHCH 466. 467.487)
Hưởng ứng Ngày Môi Trường Thế Giới, mọi người hãy hành động vì môi trường bằng tất cả lòng nhiệt thành với lối sống ý thức trách nhiệm và lương tâm đạo đức.
VENI CREATOR SPIRITUS!
LẠY CHÚA THÁNH THẦN
XIN NGỰ ĐẾN
VÀ CANH TÂN BỘ MẶT TRÁI ĐẤT NÀY
****************************************************************
Buôn Ma Thuột, ngày 24 tháng 5 năm 2026
LỄ CHÚA THÁNH THẦN HIỆN XUỐNG
Linh mục Giacôbê Phạm Xuân Lương
Ban Phát Triển Con Người Toàn Diện
Giáo Phận BanMêThuột
*******************************************************************
