Chúa Giêsu Lên Trời những điều cần biết
- Chủ nhật - 17/05/2026 08:28
- In ra
- Đóng cửa sổ này
“Người lên trời, ngự bên hữu Đức Chúa Cha. Và Người sẽ lại đến trong vinh quang để phán xét kẻ sống và kẻ chết, và Nước Người sẽ không bao giờ cùng”
Chúa Giêsu Lên Trời những điều cần biết
Lễ Chúa Thăng Thiên được cử hành sau bốn mươi ngày kể từ lễ Phục Sinh, từ đó khép lại sự hiện diện hữu hình của Thiên Chúa giữa loài người. Đây là hành động mở đầu cho lễ Ngũ Tuần và đánh dấu sự khởi đầu của lịch sử Giáo hội. Biến cố này được thuật lại trong Tin Mừng Marcô, Luca và sách Công vụ Tông đồ.
Với đại lễ Chúa Giêsu lên trời, kết thúc cuộc đời trần thế của Đức Giêsu: với chính thân xác mình, trước sự hiện diện của các Tông đồ, Người kết hợp cách hữu hình với Chúa Cha và sẽ không còn xuất hiện trên trần gian nữa cho đến cuộc Quang Lâm lần thứ hai (Parousia) để phán xét chung cuộc.
Lễ này có nguồn gốc rất cổ xưa và đã được công nhận từ thế kỷ IV. Đối với Giáo hội Công giáo và các Giáo hội Tin Lành, lễ Thăng Thiên thường được cử hành 40 ngày sau lễ Phục Sinh, tức vào thứ Năm của tuần thứ sáu Mùa Phục Sinh, nghĩa là sau Chúa nhật VI Phục Sinh.
Trong Kinh Tin Kính các Tông đồ, biến cố này được tuyên xưng như sau: “Người lên trời, ngự bên hữu Đức Chúa Cha. Và Người sẽ lại đến trong vinh quang để phán xét kẻ sống và kẻ chết, và Nước Người sẽ không bao giờ cùng”.
Trong Giáo hội Chính Thống, lễ Thăng Thiên là một trong mười hai đại lễ trọng thể. Ngày cử hành được xác định dựa trên ngày lễ Phục Sinh theo lịch Chính Thống giáo. Lễ này được biết qua thuật từ Hy Lạp Analepsis (được cất lên) hoặc Episozomene (ơn cứu độ). Từ ngữ thứ hai nhấn mạnh rằng khi lên trời, Đức Giêsu đã hoàn tất công trình cứu chuộc. Sách Công vụ còn nói rõ hơn khi nhắc đến núi Ôliu, bởi sau khi Chúa lên trời, các môn đệ “từ núi gọi là núi Ôliu trở về Giêrusalem. Núi này ở gần Giêrusalem, cách đoạn đường được phép đi trong ngày sabát” (Cv 1,12). Truyền thống đã thánh hiến địa điểm này với tên gọi Núi Thăng Thiên.
Ý nghĩa Kinh Thánh của từ “Thăng Thiên”?
Theo quan niệm tự nhiên và phổ thông được Kinh Thánh nhìn nhận, Thiên Chúa ngự trên cao và con người muốn gặp Người thì phải nâng mình lên, phải “đi lên”. Ý niệm về việc tiến lại gần Thiên Chúa được hiểu một cách tự nhiên qua hình ảnh ngọn núi. Trong sách Xuất Hành (19,12), ông Môsê nhận được lệnh cấm dân tiến lên núi Sinai, điều ngầm ám chỉ trước hết là việc tiến lại gần Thiên Chúa: “Ngươi sẽ định rõ cho dân một giới hạn chung quanh núi và bảo họ: Anh em phải coi chừng không được lên núi và chạm đến chân núi. Ai chạm đến núi thì sẽ bị giết”.
Lệnh truyền của Chúa không chỉ nói đến việc leo núi theo nghĩa địa lý, nhưng còn ám chỉ về mặt thiêng liêng: con người cần được thanh tẩy và tĩnh tâm trước khi có thể nghe tiếng Người. Thiên Chúa không chỉ ngự ở nơi cao cả, mà Người còn chọn những nơi cao làm nơi cư ngụ cho mình, vì thế, để đến các đền thánh của Người, con người cần phải “đi lên”.
Suốt dòng lịch sử Kinh Thánh, những ám chỉ đến hành động “đi lên” xuất hiện liên tục và khi Giêrusalem thay thế vị trí của các đền thánh xưa, đoàn người hành hương hân hoan “tiến lên” núi thánh. “Lên Giêrusalem” đồng nghĩa với việc đến cùng Đức Chúa. Thuật ngữ này, vốn xuất phát từ vị trí địa lý thực tế, được dùng như biểu tượng phổ biến cho việc bước vào miền đất hứa cũng như “tiến lên” Thành Thánh.
Trong Tân Ước, chính Đức Giêsu cũng “lên” đền Giêrusalem với cha mẹ khi Người gặp các tiến sĩ trong đền thờ; và Người lại “lên” Thành Thánh như bước dọn đường cho biến cố “được nâng lên” trên thập giá và cuộc Thăng Thiên vinh hiển.
Những bản văn nào nói về biến cố này?
Các sách Tân ước đề cập rải rác về mầu nhiệm Thăng Thiên. Tin mừng Matthêu và Gioan không thuật lại trực tiếp biến cố này và cả hai đều kết thúc bằng những lần Đức Kitô hiện ra sau phục sinh. Marcô kết thúc Tin mừng với lời: “Chúa Giêsu… được rước lên trời và ngự bên hữu Thiên Chúa” (Mc 16,19). Trong khi đó, thánh Luca kể: “Người dẫn các ông tới gần Bêtania, rồi giơ tay chúc lành cho các ông. Và đang khi chúc lành, thì Người rời khỏi các ông và được đem lên trời” (Lc 24,50-51).
Chính thánh Luca, trong sách Công vụ Tông đồ — được truyền thống xem là tác giả — ở chương đầu tiên (Cv 1,9-11), đã đặt biến cố Thăng Thiên tại núi Ôliu, vào ngày thứ 40 sau lễ Phục sinh. Ngài viết: “Nói xong, Người được cất lên ngay trước mắt các ông, và có đám mây quyện lấy Người, khiến các ông không còn thấy Người nữa. Và đang lúc các ông còn đăm đăm nhìn lên trời phía Người đi, thì bỗng có hai người đàn ông mặc áo trắng đứng bên cạnh và nói: "Hỡi những người Galilê, sao còn đứng nhìn lên trời? Đức Giêsu, Đấng vừa lìa bỏ các ông và được rước lên trời, cũng sẽ ngự đến y như các ông đã thấy Người lên trời””.
Các tác giả khác đôi lần nhắc đến biến cố này hoặc coi đó là điều hiển nhiên, hay chính thánh Phaolô, dù biết rõ mối tương quan giữa sự phục sinh và việc tôn vinh hiển thắng, lại không đặt vấn đề Đức Giêsu đã bước vào nơi thượng giới và được biến đổi như thế nào. Thật thế, trong các thư khác, Phaolô không nói đến sự chuyển tiếp từ giai đoạn trần thế sang giai đoạn thiên giới. Tuy nhiên, các tác giả đều xác nhận việc Đức Kitô được tôn vinh ngự bên hữu Chúa Cha, là nơi Người sẽ ngự trị cho đến tận thế trong quyền năng và vinh quang: “Nếu anh em đã được trỗi dậy cùng với Đức Kitô, thì hãy tìm kiếm những gì thuộc thượng giới, nơi Đức Kitô đang ngự bên hữu Thiên Chúa. Anh em hãy hướng lòng trí về những gì thuộc thượng giới, chứ đừng chú tâm vào những gì thuộc hạ giới. Thật vậy, anh em đã chết, và sự sống mới của anh em hiện đang tiềm tàng với Đức Kitô nơi Thiên Chúa” (Cl 3,1-3).
Những nguồn sử liệu nào nói về biến cố này?
Thánh Luca, tác giả Tin Mừng thứ ba, trong sách Công vụ Tông đồ cho biết rằng: sau cuộc khổ nạn, Đức Giêsu đã tỏ mình ra cho mười một tông đồ còn lại, với nhiều chứng cứ, Người hiện ra với họ trong suốt 40 ngày và đàm đạo về Nước Thiên Chúa. Cần phải nói rằng con số ‘40 ngày’ mang đậm tính biểu tượng, vốn xuất hiện thường xuyên trong các biến cố của dân Do Thái thời lưu lạc, nó còn gắn liền với chính Đức Giêsu, Đấng đã ăn chay suốt 40 ngày trong hoang địa. Thánh Phaolô, trong sách Công vụ (13,31), nói rằng Chúa đã hiện ra với các môn đệ “trong nhiều ngày”, mà không xác định con số cụ thể. Vì thế, giả thuyết cho rằng đây là một con số mang tính biểu tượng là điều có cơ sở.
Theo thánh Luca, biến cố Thăng Thiên xảy ra trên núi Ôliu, khi Đức Giêsu cùng các Tông đồ tiến về Bêtania. Sau khi lặp lại những lời hứa và khẩn cầu ơn bảo vệ cùng ơn phù trợ trên các ông, Người được cất lên trời như đã mô tả trước đó (Cv 1,1-11).
Núi Ôliu, nơi Đức Giêsu lên trời, đã được thánh Êlêna, mẹ của hoàng đế Constantinô, tôn tạo bằng một đại thánh đường lộng lẫy. Vào cuối thế kỷ IV, một phụ nữ quý tộc giàu có tên Poemenia đã xây dựng một đại vương cung thánh đường khác, lộng lẫy với các bức tranh khảm mosaic và đá cẩm thạch quý hiếm, mô phỏng theo kiến trúc đền Pantheon ở Rôma, ngay tại vị trí chính xác của sự kiện Thăng Thiên, được thiết kế bằng một vòm tròn nhỏ ở trung tâm.
Sau những biến động thăng trầm trong các cuộc đối đầu suốt nhiều thế kỷ giữa người Hồi giáo và Kitô giáo, giữa người Ả Rập và các chiến binh Thập Tự Chinh, cuối cùng các vương cung thánh đường đã bị phá hủy. Từ năm 1920-1927, theo nguyện ước của thế giới Công giáo, một ngôi đền nguy nga dâng kính Thánh Tâm đã được xây dựng trên những tàn tích khảo cổ, trong khi ngôi nhà nguyện nhỏ hình tròn thuộc nhà thờ của bà Poemenia, từ thế kỷ XVI, đã trở thành một nhà thờ Hồi giáo nhỏ hình bát giác
Ý nghĩa thần học của lễ Thăng Thiên là gì?
Thánh Gioan trong Tin Mừng thứ tư đặt chiến thắng trọn vẹn của Đức Kitô ngay trong biến cố Phục Sinh, trong khi các tác giả Tin Mừng khác, tuy ít dành chỗ cho biến cố Thăng Thiên, cũng xác nhận rằng cuộc “thăng thiên” đích thực, tức là sự biến hình và việc Đức Giêsu bước vào thế giới hiển vinh, đã diễn ra ngay sáng ngày Phục Sinh, một biến cố vượt ngoài mọi kinh nghiệm và mọi kiểm chứng của con người. Vì thế, để điều chỉnh một quan niệm khá phổ biến, các bản văn Tin Mừng mời gọi chúng ta đặt việc Đức Giêsu được tôn vinh và ngự bên hữu Chúa Cha ngay trong ngày Người chịu chết, rồi từ trời cao Người lại hiện ra với các môn đệ để hoàn tất việc giáo huấn trong khoảng thời gian bốn mươi ngày.
Do đó, biến cố Thăng Thiên được thuật lại trong Luca, Marcô và sách Công vụ không nhắm nói đến lần đầu tiên Đấng Cứu Thế bước vào vinh quang cho bằng nói đến lần hiện ra cuối cùng và cuộc ra đi sau hết, khép lại những lần Người hiện diện hữu hình trên trần gian.
Vì vậy, mục đích của các trình thuật Thăng Thiên không nhằm mô tả việc Đức Kitô thực sự trở về cùng Chúa Cha theo nghĩa vật lý, nhưng để cho thấy những nét đặc biệt của cuộc hiện ra cuối cùng của Người, một cuộc từ biệt cần thiết, bởi vì Người phải trở về với Chúa Cha để hoàn tất công trình cứu độ: “Nếu Thầy không ra đi, Đấng Bảo Trợ sẽ không đến với anh em; nhưng nếu Thầy đi, Thầy sẽ sai Đấng ấy đến với anh em” (Ga 16,5-7).
Sách Giáo lý của Giáo hội Công giáo định nghĩa lễ Thăng Thiên như sau: “Bốn mươi ngày sau khi tỏ mình ra cho các Tông đồ dưới dáng hình một nhân tính bình thường, vốn che giấu vinh quang Phục Sinh của Ngài, Đức Kitô lên trời và ngự bên hữu Chúa Cha. Người là Thiên Chúa, Đấng hiển trị cùng với nhân tính của mình trong vinh quang vĩnh cửu của Con Thiên Chúa, và không ngừng chuyển cầu cho chúng ta bên tòa Chúa Cha. Người sai Thánh Thần của Người đến với chúng ta, và ban cho chúng ta niềm hy vọng một ngày kia sẽ được đoàn tụ với Ngài, Đấng đã dọn sẵn một chỗ cho chúng ta” (659-667)[1].
Đây có phải là ngày lễ dân sự không?
Chứng từ đầu tiên về lễ Thăng Thiên được ghi lại bởi sử gia của Giáo hội sơ khai là giám mục thành Cesarea, Eusêbiô (265–340). Vì lễ này rơi vào thứ Năm sau Chúa nhật V Phục Sinh nên đây là một lễ di động. Ở một số quốc gia Công giáo, đây là lễ buộc và cũng được công nhận trong lịch dân sự.
Tại Ý, sau khi đạt được thỏa thuận với Nhà nước Ý, vốn yêu cầu cải tổ lịch nghỉ lễ để giảm bớt các kỳ nghỉ nối dài, Hội đồng Giám mục Ý đã chuyển việc cử hành phụng vụ và dân sự của lễ này sang Chúa nhật tiếp theo sau bốn mươi ngày Phục sinh theo truyền thống. Tuy nhiên, trong nghi lễ Ambrôsianô, lễ này vẫn được cử hành vào thứ Năm.
Ngày lễ Thăng Thiên còn gắn liền với nhiều lễ hội dân gian Ý, nơi những truyền thống cổ xưa được tái hiện, đặc biệt liên quan đến niềm tin rằng nước được chúc lành trong ngày này mang giá trị chữa lành. Tại Venezia diễn ra một hội chợ lớn kèm theo nghi thức “Hôn ước với biển cả”, trong đó vị Tổng trấn (Doge) đứng trên chiến thuyền Bucintoro ném một chiếc nhẫn xuống đầm để tượng trưng cho quyền thống trị của Venezia trên biển. Tại Bari có nghi thức làm phép nước biển, còn tại Firenze người ta tổ chức “Lễ hội Con Dế”.
Lễ Thăng Thiên được diễn tả trong nghệ thuật như thế nào?
Trình thuật Kinh Thánh và việc cử hành phụng vụ mầu nhiệm này xuất hiện trong nhiều bản tiểu họa của các thủ bản nổi tiếng, cụ thể là sách Tin Mừng Syriac của Rabula tại thư viện Laurenziana ở Firenze; ngoài ra còn có các bức khảm và tác phẩm ngà voi từ thế kỷ V.
Đề tài Thăng Thiên đặc biệt thích hợp với cấu trúc vươn cao của các mái tam giác phía trên cửa các nhà thờ theo kiến trúc Rôman và Gothic; một ví dụ nổi bật là mái tam giác phía bắc của nhà thờ chính tòa Chartres (thế kỷ XII). Tuy nhiên, việc diễn tả mầu nhiệm này đạt đến giá trị nghệ thuật đặc biệt nơi Giotto (1266–1337), người đã vẽ cảnh Thăng Thiên trong nhà nguyện Scrovegni tại Padova.
Ngoài ra còn có: bích họa của Buffalmacco tại Camposanto ở Pisa; tác phẩm đất nung của Luca della Robbia tại Bảo tàng Quốc gia Firenze; bích họa của Melozzo da Forlì hiện ở điện Quirinale tại Rôma; tác phẩm của Andrea Mantegna tại Galleria degli Uffizi ở Firenze; một bàn thờ của Perugino hiện ở bảo tàng Lyon; bích họa nổi tiếng của Correggio trên mái vòm nhà thờ thánh Gioan tại Parma và bích họa của Tintoretto tại Trường thánh Rocco ở Venezia.
Trên chiếc bình đựng dầu thánh quý giá của nhà thờ chính tòa Monza, Đức Kitô lên trời, ngự trên ngai vàng, được khắc họa theo biểu tượng Đông phương; trong khi ở những tác phẩm khác, Người lên trời giữa đông đảo các thiên thần, trước ánh nhìn đầy ngây ngất của các Tông đồ và Đức Trinh Nữ Maria.
G. Võ Tá Hoàng
từ https://www.famigliacristiana.it/
từ https://www.famigliacristiana.it/