Ghép tim lợn cho người thành công

GHÉP TIM LỢN CHO NGƯỜI THÀNH CÔNG LẦN ĐẦU TIÊN TẠI HOA KỲ

 

Trong bức ảnh do Trường Y Đại học Maryland cung cấp, các thành viên của nhóm phẫu thuật thực hiện cấy ghép tim lợn cho bệnh nhân David Bennett ở Baltimore vào thứ Sáu, ngày 7 tháng 1 năm 2022. (Mark Teske / Trường Y Đại học Maryland qua AP).

DẪN NHẬP:

Gần đây khi hay tin một nhóm Bác sĩ phẫu thuật tại Trung tâm y khoa thuộc Đại Học Maryland, lần đầu tiên trong lịch sử của y học đã thành công thực hiện ca ghép tim lợn cho bệnh nhân David Bennett, là cư dân tại Thành phố Baltimore thuộc Tiểu bang Maryland, Hoa Kỳ, vào thứ sáu, ngày 7 tháng 1 năm 2022.

Thực sự đối với tôi thì thông tin này làm cho tôi hết sức vui mừng và tỏ lòng thán phục đối với nhóm bác sĩ phẫu thuật tại Trường Y thuộc Đại học Maryland, vì đây là lần đầu tiên xảy ra trên toàn thế giới là các bác sĩ người Mỹ đã thành công lấy tim của lợn, mà gien của nó đã được các chuyên gia biến đổi nhằm giảm thiểu sự đào thải hay không được chấp nhận từ hệ thống miễn nhiễm của bệnh nhân khi được cấy ghép.

Cho nên, tôi ao ước chia sẻ thông tin hấp dẫn này với toàn thể quý vị độc giả và thính giả Công giáo tại VN cũng như ở hải ngoại, vì đây là thông tin đã gây chấn động khắp nơi trên toàn thế giới, nhất là trong lãnh vực y khoa. Vì nếu như các bác sĩ phẫu thuật thành công trong việc cấy ghép các cơ quan cho người bệnh, cụ thể là lần này đối với anh David Bennett, thì ít nhất họ có thể cứu sống hàng chục nghìn người hiện đang chết mỗi năm, vì muốn có cơ quan hiến tặng thích hợp để thay thế.

           
Giả sử như ca cấy ghép từ động vật sang người này thành công, nó sẽ mang lại khả năng gia tăng đáng kể nguồn cung cấp nội tạng được thu hoạch từ lợn đã được chỉnh sửa gen (gien) hoặc các động vật khác. Điều đó có thể cứu sống hàng nghìn người mỗi năm. Theo Cơ quan Quản lý Tài nguyên và Dịch vụ Y tế Hoa Kỳ, hơn 106.000 người hiện đang nằm trong danh sách chờ đợi tiếp nhận cơ quan nội tạng từ người hiến tặng, và 17 người chết mỗi ngày trong khi chờ lấy nội tạng từ người hiến cho việc cấy ghép.[1] Với sự tiến triển vượt bậc của ngành y khoa hiện nay, việc cấy ghép tạng cho bệnh nhân,  lấy từ các cơ quan của động vật đang có rất nhiều triển vọng tạo ra sự sống và cứu các bệnh nhân khỏi cái chết nghiệt ngã vì thiếu các cơ quan của người hiến tặng để thay thế.

         
Theo như những gì mà tôi được biết trong quá trình nghiên cứu và học hỏi của chính bản thân, nhất là trong thời gian tôi làm việc tại Trung Tâm Đạo Đức Sinh Học – The L.J. Goody Bioethics Centre – trực thuộc TGP Perth, thì sự thiếu hụt ngày càng gia tăng của các cơ quan sẵn có là một vấn đề lớn trong lĩnh vực cấy ghép. Do đó, cần phải tìm ra các nguồn tạng mới và thay thế. Một giải pháp đầy hứa hẹn và có thể cho phép thực hiện trong y khoa, đó là việc sử dụng các cơ quan nội tạng của loài động vật, cụ thể là của các con lợn (hay còn gọi là con heo) cho việc cấy ghép, tức là sử dụng các tế bào, mô và cơ quan của động vật.[2] Lợn nuôi là nhà tài trợ tối ưu cho những ca cấy ghép như vậy. Tuy nhiên, việc cấy ghép các cơ quan nội tạng từ lợn sang người, liên quan đến khả năng không tương thích khá cao về hệ thống miễn nhiễm (hay miễn dịch) và một quá trình đào thải phức tạp nơi cơ thể của con người. Sự phát triển nhanh chóng của các kỹ thuật công nghệ gen cho phép các khoa học gia và các bác sĩ chuyên khoa thay đổi bộ gien ở lợn làm giảm hàng rào miễn dịch giữa các loài. Ví dụ vào tháng 10 năm 2021, các Bác sĩ tại Bệnh viện Nữu Ước (New York) đã thành công cấy ghép một quả thận của lợn vào một bệnh nhân mà bộ não của họ đã chết, hầu xem xét coi có bất kỳ dấu hiệu từ chối nào hay không.[3] Thử nghiệm này là một trong các bước nằm trong chương trình nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ để hy vọng một ngày nào đó các chuyên gia có thể sử dụng nội tạng động vật để cấy ghép cho con người hầu cứu sống họ.

           
Ở đây, tôi xin mạn phép nói sơ qua và vắn gọn về lịch sử của việc sử dụng các cơ quan nội tạng của loài vật để cấy ghép cho con người.

           
Trước tiên, loài lợn là trọng tâm nghiên cứu gần đây nhất để giải quyết tình trạng thiếu nội tạng, nhưng một trong những rào cản mà các chuyên gia cần phải giải quyết và vượt thắng, đó chính là một loại đường trong tế bào lợn, nó xa lạ với cơ thể con người, nên rất dễ gây ra sự đào thải nội tạng ngay lập tức sau khi được cấy ghép. Việc các bác sĩ phẫu thuật sử dụng quả thận của lợn cho thí nghiệm này đến từ một loài động vật, là loại heo gia cầm đã được chỉnh sửa gien, được thiết kế để loại bỏ lượng đường đó và tránh sự tấn công của hệ thống miễn dịch.[4]

Các bác sĩ phẫu thuật tại Bệnh viện Nữu Ước đã gắn quả thận của con lợn vào một cặp mạch máu lớn bên ngoài cơ thể của một người bệnh nhân mà bộ não đã chết để họ có thể quan sát nó trong hai ngày. Thận đã làm những gì nó phải làm - lọc chất thải và sản xuất nước tiểu - và không gây ra sự đào thải.

Tiến sĩ Robert Montgomery, người dẫn đầu nhóm phẫu thuật tại Bệnh viện Nữu Ước, cho biết: “Nó có chức năng hoàn toàn bình thường. “Nó không có sự từ chối ngay lập tức, đó là điều mà chúng tôi vô cùng lo lắng.”[5]

Hình một nhóm phẫu thuật tại bệnh viện ở New York kiểm tra việc cấy ghép thận của con lợn cho bệnh nhân. Từ trái qua là Tiến sĩ. Zoe A. Stewart-Lewis, Robert A. Montgomery, Bonnie E. Lonze và Jeffrey Stern.

Giấc mơ cấy ghép từ động vật sang người – Tiếng Anh gọi là “xenotransplantation”[6] - có từ thế kỷ 17 với những thử nghiệm trong việc sử dụng máu động vật để truyền cho người bệnh, rất tiếc các thử nghiệm này đã không dẫn đến một kết quả mỹ mãn như lòng mong ước của các bác sĩ.

Vào thế kỷ 20, các bác sĩ phẫu thuật đã cố gắng cấy ghép nội tạng từ khỉ đầu chó vào người, đặc biệt là Baby Fae, một đứa trẻ sơ sinh sắp chết, sống 20 ngày với trái tim khỉ đầu chó, sau khi được cấy ghép.[7]

Việc sử dụng nội tạng của động vật để cấy ghép cho con người (Xenotransplant), theo lịch sử y học, lần đầu tiên được thử nghiệm vào những năm 1980, nhưng phần lớn các công trình này đã bị bỏ rơi, sau trường hợp nổi tiếng của Stephanie Fae Beauclair (được gọi là Baby Fae) tại Đại học Loma Linda ở California. Đứa trẻ sinh ra với một bệnh tim hiểm nghèo, đã được ghép tim khỉ đầu chó và không may đã qua đời trong vòng 20 ngày, sau khi thực hiện cuộc giải phẫu, do hệ thống miễn dịch từ chối trái tim ngoại lai.

Tuy nhiên, trong nhiều năm trở lại đây, van tim của lợn đã được sử dụng thành công để thay thế van tim ở người. Ngay cả da của lợn cũng đã được các bác sĩ sử dụng để ghép cho những người bị bỏng (hay bị phỏng nặng), thậm chí các bác sĩ phẫu thuật Trung Quốc đã sử dụng giác mạc lợn để phục hồi thị lực.[8]

Nếu như các bác sĩ phẫu thuật tại Hoa Kỳ thành công trong lần này, thì việc sử dụng các cơ quan nội tạng của loài động vật sẽ mở ra một bước đột phá trong phẫu thuật cấy ghép và hy vọng có thể sớm đưa ra các lựa chọn cứu sống cho hàng nghìn bệnh nhân đang mòn mỏi chờ đợi trong danh sách hiến tặng của Hoa Kỳ, đồng thời nó cũng dấy lên và đặt ra các câu hỏi mới về mặt luân lý cho các nhà đạo đức sinh học Công giáo.[9]

Hình các bác sĩ phẫu thuật ở Hoa Kỳ đã cấy ghép tim của một con lợn biến đổi gien vào một bệnh nhân lần đầu tiên trên toàn cầu, Đại học Y Maryland thông báo, ngày 7-1-2022.
 

Giả sử như ca cấy ghép từ động vật sang người này thành công, nó sẽ mang lại khả năng gia tăng đáng kể nguồn cung cấp nội tạng được thu hoạch từ lợn đã được chỉnh sửa gen (gien) hoặc các động vật khác. Điều đó có thể cứu sống hàng nghìn người mỗi năm.[10]

           
Theo báo cáo của các nhà Đạo đức sinh học Công giáo (The Catholic Bioethicists) tại Hoa Kỳ thì cuộc phẫu thuật, dường như tuân thủ các tiêu chuẩn về mặt đạo đức y tế và sự đồng ý có hiểu biết của bệnh nhân, cũng như duy trì mục đích đúng đắn trong công việc phẫu thuật.

           
Bệnh nhân, David Bennett, biết rằng không có gì đảm bảo cuộc phẫu thuật sẽ thành công, nhưng anh ta đã cận kề cái chết và tiền sử và tình trạng bệnh của anh ta khiến anh ta không đủ điều kiện để cấy ghép tim người.[11]

           
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã ban hành giấy phép chấp thuận cho các Bác sĩ  tại Bệnh viện Maryland được thực hiện ca ghép tim này trong trường hợp khẩn cấp dựa vào tiêu chuẩn “nhân đạo”

Hình bác sĩ Bartley P. Griffith, MD và bệnh nhân, David Bennett sau khi đã được ghép tim.

Andrea Vicini, S.J., một bác sĩ và đồng thời cũng là nhà thần học của Dòng Tên tại Đại học Boston cho biết: “Đối với tôi, có vẻ như đội ngũ y tế đã rất cẩn thận trong việc giải quyết các mối quan tâm liên quan đến tính luân lý, xét từ quan điểm đạo đức y tế.” Họ đã dựa vào một loại thuốc mới để giải quyết vấn đề y tế nghiêm trọng, để ngăn ngừa sự từ chối của việc cấy ghép, khi bạn cấy ghép nội tạng của động vật, điển hình là tim của một con lợn trong trường hợp này, cho một bệnh nhân nam là anh David Bennett. 
           
Và nhóm bác sĩ phẫu thuật tại bệnh viện Maryland dường như đã giải quyết đúng đắn các vấn đề đạo đức khác, “thông báo cho bệnh nhân và không đưa ra những lời hứa hão huyền về… kết quả mong đợi”. Linh mục Andrea Vicini, S.J nói thêm rằng: ngay cả điều trị thử nghiệm cũng phải mang lại khả năng thành công cao. Trong trường hợp này, việc chỉnh sửa gien của lợn hiến tặng đã tạo ra khả năng có kết quả tốt hơn so với những nỗ lực cấy ghép cơ quan nội tạng của động vật cho con người trước đó, vì nó làm giảm nguy cơ người nhận từ chối nội tạng của người hiến.

Nhưng phương pháp cấy ghép mới này, đó là việc sử dụng cơ quan nội tạng của loài lợn (hay các loài động vật khác) thực sự đã đặt ra các câu hỏi về bản sắc con người, sự quan tâm đến sự sáng tạo, công bằng xã hội và rủi ro cộng đồng, ngay cả khi nó có vẻ phù hợp với các tiêu chuẩn liên quan đến các nguyên tắc đạo đức về y khoa và đồng thời cũng phù hợp với giáo huấn Giáo hội Công giáo về việc cấy và ghép nội tạng từ bài phát biểu của Giáo hoàng Piô XII vào năm 1956.

Theo sự như nhận xét của Cô Therese Lysaught là một nhà đạo đức sinh học tại Đại học Loyola Chicago (Hoa Kỳ) và là thành viên của Học viện Giáo hoàng về Sự sống. Cô ấy nói rằng: Giáo hoàng Piô XII, khi đó đang nói chuyện với một nhóm các bác sĩ Ý chuyên về cấy ghép giác mạc, coi việc cấy ghép nội tạng của động vật cho con người là “hoàn toàn hợp pháp về mặt đạo đức” miễn là ba tiêu chí được thỏa mãn: can thiệp y tế có khả năng thành công, nó sẽ không gây ra bất kỳ sự thiếu hụt hay rủi ro nào cho bệnh nhân— “hai tiêu chí rất chuẩn về y đức” — và “nó sẽ không ảnh hưởng đến danh tính của người nhận.”

Giáo huấn của Giáo hoàng Piô XII đã được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khẳng định và mở rộng trong một bài diễn văn trước Đại hội Quốc tế lần thứ 18 của Hiệp hội Cấy ghép vào năm 2000.[12]

Bất kỳ hình thức cấy ghép cơ quan nội tạng nào từ động vật sang người, hay còn được gọi là “xenotransplantation” có thể dưới cái nhìn của một số chuyên gia và giới học giả sẽ không được tán thành hay nhận được sự đồng thuận từ nơi họ, nhưng các quy trình cụ thể, như sử dụng van tim lợn trên bệnh nhân người, đã trở nên phổ biến trong y học tại Hoa Kỳ và một số quốc gia khác trên toàn thế giới. Khi đánh giá bước đột phá mới nhất này, “chúng ta phải hết sức thận trọng và không để cho những nỗi lo âu quá thái về một viễn tưởng không tốt đẹp có thể xảy ra. Linh mục Anthony Egan, SJ, một nhà đạo đức học tại Học viện Dòng Tên ở Nam Phi và tại Đại học Witwatersrand, ở Johannesburg, cho biết, trong khi đang giảng dạy ở Kenya. Phương pháp cấy ghép này[13] “xuất hiện như một loại rùng rợn… giống như một cái gì đó trong một câu chuyện kinh dị khoa học viễn tưởng.”

Cha Egan cho biết, phản ứng kinh dị đó, có lẽ không khác gì phản ứng ban đầu đối với cuộc phẫu thuật đột phá xảy ra ở quê hương Nam Phi của ông, khi Christiaan Barnard thực hiện ca ghép tim đầu tiên từ người sang người vào năm 1967. Giờ đây, nhiều thập kỷ sau, “chúng ta” đã chuyển từ một tâm thức mà ý tưởng cấy ghép tim thoạt tiên nghe nói đến thì thật là khủng khiếp - 'giống như mô hình của bác sĩ Frankenstein' - sang một cái nhìn mà việc cấy ghép tim là bình thường.” Cha Egan hy vọng rằng một quá trình chấp nhận tương tự sẽ xảy ra, nếu việc cấy ghép cơ quan nội tạng từ động vật sang người của các cơ quan chính trở nên thường xuyên hơn.

Nhân loại cuối cùng sẽ vượt qua nỗi sợ hãi về “ô nhiễm gen” và thậm chí có thể hiểu được sự khác biệt tương đối nhỏ về mặt di truyền giữa mô lợn và mô người, Cha Egan nói. Ông vẫn tự tin rằng thao tác di truyền mà các bác sĩ Maryland mô tả, ít nhất là cho đến thời điểm hiện tại, không có trở ngại nào cả xét về mặt đạo đức. “Chúng ta không tạo ra “chimera”,[14] một sự kết hợp phôi thai giữa người và động vật, mà chỉ đơn thuần “tinh chỉnh” bộ gen của động vật hiến tặng để làm cho cơ quan được cấy ghép tương thích hơn với bệnh nhân là người.

Tôi cầu mong lần này các bác sĩ phẫu thuật tại bệnh viện Maryland sẽ thành công và duy trì được sự sống của anh David Bennett với việc ghép tim của lợn thay thế cho trái tim của anh đã bị hư hỏng hoàn toàn. Và như tôi đã đề cập ở trên, nếu điều này thành công và có hiệu quả tốt đẹp, thì đây chính là tin vui lớn lao và là bước đột phá ngoạn mục trong lịch sử y khoa, nhất là trong lãnh vực cấy ghép nội tạng. Tôi cũng tin rằng, điều này sẽ mang lại hy vọng rất nhiều cho những bệnh nhân mà hiện nay đang chờ đợi các nội tạng để thay thế hầu cứu sống họ.

Xin Thiên Chúa chúc phúc lành cho những nỗ lực và các hy sinh lớn lao của nhóm bác sĩ phẫu thuật tại bệnh viện Maryland, cũng như cho các chuyên gia đã tham gia tích cực vào công trình nghiên cứu này để có thể mang lại một thành quả tốt đẹp như chúng ta đã chứng kiến.

Xin Chúa chúc phúc lành năm mới, xuân Nhâm Dần cho tất cả quý vị và người thân yêu.

Tác giả: Linh mục Trần Mạnh Hùng, STD.