Quo Vadis là tác phẩm của Henryk Sienkiewicz trình thuật hình ảnh đoạn cuối đời của hai vi thánh nhân thật xúc động:
Cuối cùng, Phêrô cũng bị bắt.
Người ta đặt cây thập giá lên vai ông và dẫn ông đi qua những con đường của thành Rôma đến nơi hành hình. Nhưng lạ thay, ông lão ngư phủ năm nào – con người vốn quen cúi mình, nhẫn nhục và âm thầm – giờ đây lại bước đi thẳng người giữa đám đông. Không còn vẻ yếu đuối của tuổi già, cũng không còn bóng dáng của người từng run sợ trong đêm chối Thầy. Trong bước chân ấy có một vẻ uy nghi khiến mọi người phải lặng đi.
Ngỡ như đó không phải một tử tội, mà là một vị quốc vương đang tiến vào thành đô của mình.
Từ giữa dân chúng vang lên những tiếng thì thầm: “Thánh Phêrô đang đi gặp Đức Chúa.” Và rồi người ta dường như quên mất rằng phía trước là cực hình và cái chết. Một bầu khí trang nghiêm lan khắp đoàn người. Họ cảm thấy mình đang chứng kiến điều gì đó lớn lao hơn cả một cuộc xử án.
Từ ngày Đức Kitô chịu chết trên đồi Golgotha, chưa từng có một cái chết nào mang ý nghĩa đến thế.
Nếu cái chết của Đức Kitô mở ra ơn cứu độ cho nhân loại, thì cái chết của người môn đệ này như lời chuyển giao âm thầm: thành đô của quyền lực giờ đây được trao lại cho Thiên Chúa.
Suốt đời, Phêrô đã học cách buông bỏ. Từ chiếc thuyền trên hồ Galilê đến ngai tòa vô hình của Giáo Hội sơ khai; từ thanh gươm trong vườn Cây Dầu đến đôi bàn tay bị đóng vào thập giá. Và trong giờ phút cuối ấy, ông không còn giữ lại điều gì cho mình nữa.
Tương truyền rằng trước khi chịu đóng đinh, ông đã giơ tay ban phép lành cho Rôma và cho toàn thể thế giới – Urbi et Orbi.
Cử chỉ ấy mang một ý nghĩa thật sâu xa: vị ngư phủ không ra đi như người thất trận; ông ra đi như người đã trao lại thành đô cho Đức Kitô. Thành của César không còn thuộc về quyền lực nữa; từ đây nó thuộc về tình yêu.
Nếu giờ cuối của Phêrô là giờ trao phó, thì giờ cuối của Phaolô là giờ hoàn tất.
Ông bước đi trên con đường dẫn đến nơi xử tử, giữa buổi chiều đang xuống trên những ngọn núi Anban. Ánh sáng còn sót lại phủ lên đồng bằng một vẻ đẹp vừa bình yên vừa vĩnh cửu. Ông nhìn cảnh vật chung quanh và nhớ lại những chặng đường đã qua: những cuộc hành trình, những thành phố, những cộng đoàn, những cuộc tranh luận và những trận chiến của đức tin.
Ông biết mình đã hoàn tất sứ mạng.
Không phải vì mọi nơi đều đã tin nhận ông. Không phải vì thế gian đã đổi thay. Nhưng vì những hạt giống đã được gieo xuống, và ông tin rằng sẽ không một cơn gió nào có thể cuốn mất.
Giữa buổi chiều ấy, ông nghe như có một hòa âm đang từ mặt đất bay lên trời cao. Và ông nhận ra: đời mình chỉ là một thanh âm nhỏ trong bản hòa ca lớn của Thiên Chúa. Nhưng đó là thanh âm cần thiết – thanh âm của tình yêu.
Ông nhớ lại điều mình đã từng giảng dạy: con người có thể sở hữu mọi hiểu biết, mọi quyền lực, mọi khả năng; nhưng nếu không có tình yêu thì tất cả chỉ còn là tiếng vang rỗng.
Một tình yêu biết nhẫn nại, không tìm tư lợi, không áp đặt, chịu đựng và hy vọng.
Đó chính là chân lý ông đã dành cả đời để loan báo.
Và trong giờ phút cuối cùng, ông tự hỏi: còn sức mạnh nào có thể đánh bại được tình yêu ấy không?
Làm sao hoàng đế có thể bóp nghẹt được nó, cho dù ông ta có thêm quân đoàn, thêm đất nước và thêm cả thế giới?
Câu trả lời nằm ngay trong chính sự bình an của ông.
Phêrô trao lại thành đô.
Phaolô trao lại lời rao giảng.
Một người chết với đôi tay mở ra trên thập giá.
Một người chết với trái tim đầy hòa âm của tình yêu.
Và từ cái chết của hai cụ già ấy, một vương quốc mới bắt đầu lớn lên – không bằng gươm giáo, nhưng bằng những con người biết yêu như Đức Kitô đã yêu.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan