Tuổi thơ thường là miền ký ức đẹp nhất của một đời người. Đó là nơi có mái nhà, có vòng tay mẹ, tiếng nói của cha, những buổi chiều bình yên, những người thân yêu và những điều rất nhỏ mà khi còn bé ta không biết rằng sau này sẽ trở thành những kỷ niệm không thể tìm lại.
Với Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, những ký ức tuổi thơ được ghi lại trong Một Tâm Hồn không chỉ là câu chuyện về một cô bé lớn lên trong một gia đình đạo đức. Đó còn là câu chuyện về một tâm hồn dần khám phá Thiên Chúa trong chính những vui buồn của cuộc đời mình.
Têrêsa lớn lên trong một gia đình có tình yêu rất sâu đậm. Cha mẹ và các chị em đã tạo nên một thế giới nhỏ bé nhưng đầy ấm áp. Trong ký ức của Têrêsa, gia đình không chỉ là nơi để sống, mà còn là ngôi trường đầu tiên dạy em biết yêu thương. Đức tin không đến với em trước hết qua những công thức thần học, nhưng qua đời sống, qua cách cha mẹ yêu thương nhau, qua lời cầu nguyện, qua những hy sinh âm thầm và qua bầu khí đạo đức của gia đình.
Nhưng tuổi thơ ấy cũng sớm mang dấu vết của mất mát. Năm Têrêsa lên bốn tuổi, mẹ qua đời. Với một đứa trẻ, mất mẹ không chỉ là mất một người thân; đó là cảm giác mất đi một thế giới. Têrêsa vốn rất nhạy cảm, nên biến cố ấy đã để lại một vết thương sâu trong tâm hồn. Sau đó, chị Pauline trở thành người mẹ thứ hai của em. Nhưng rồi Pauline lại vào dòng Carmel. Một lần nữa, Têrêsa phải đối diện với sự chia lìa.
Nhìn lại những biến cố ấy từ sau này, Têrêsa không kể chúng như những bất hạnh vô nghĩa. Ngài đọc lại ký ức bằng ánh sáng của đức tin. Điều từng làm em đau đớn lại trở thành một phần trong hành trình Thiên Chúa dẫn em đi. Có những mất mát mà lúc xảy ra ta chỉ thấy một khoảng trống; nhưng nhiều năm sau, khi nhìn lại, ta mới hiểu rằng chính khoảng trống ấy đã mở ra trong tâm hồn một không gian để Thiên Chúa bước vào.
Điều đặc biệt nơi Têrêsa là ngài không giấu những yếu đuối của mình. Ngài kể mình là một cô bé rất nhạy cảm, dễ khóc và dễ bị tổn thương. Nhưng chính nơi đó lại xuất hiện một bài học quan trọng về sự trưởng thành thiêng liêng: nên thánh không có nghĩa là không còn yếu đuối, nhưng là để cho Thiên Chúa biến đổi sự yếu đuối thành tình yêu.
Biến cố Giáng Sinh năm 1886 trở thành một bước ngoặt, tuổi mười ba. Têrêsa nhận ra mình cần phải bước ra khỏi thế giới cảm xúc của riêng mình. Từ đó, ngài bắt đầu trưởng thành hơn, biết quên mình hơn và biết hướng về người khác. Điều xảy ra bên ngoài rất nhỏ, nhưng bên trong lại có một sự thay đổi lớn. Têrêsa gọi đó như một “ơn trở lại” của mình.
Có lẽ đây là điều đẹp nhất khi đọc lại tuổi thơ của Têrêsa: Thiên Chúa không bỏ phí một ký ức nào của con người. Những niềm vui, những giọt nước mắt, những mất mát, những chia lìa, những lần yếu đuối – tất cả đều có thể trở thành chất liệu để Thiên Chúa xây dựng một con người mới.
Têrêsa không trở nên thánh bằng cách xóa bỏ tuổi thơ của mình. Ngài mang tất cả tuổi thơ ấy vào trong tình yêu Thiên Chúa. Đứa trẻ từng khóc vì những điều rất nhỏ đã trở thành vị thánh khám phá ra rằng chính trong những điều rất nhỏ, người ta có thể yêu một tình yêu rất lớn.
Vì thế, Một Tâm Hồn không chỉ là hồi ký về một tuổi thơ đã qua. Đó là ký ức được đọc lại từ phía tình yêu. Têrêsa nhìn về quá khứ không phải để sống lại quá khứ, nhưng để nhận ra bàn tay Thiên Chúa đã âm thầm hiện diện trong từng chặng đường.
Có những ký ức khiến chúng ta mỉm cười. Có những ký ức khiến chúng ta rơi nước mắt. Có những ký ức tưởng như đã bị thời gian chôn vùi, nhưng vẫn âm thầm sống trong tâm hồn. Với Têrêsa, tất cả những ký ức ấy cuối cùng quy về một điều: Thiên Chúa đã yêu thương tôi từ rất lâu trước khi tôi biết yêu Người.
Và có lẽ đó cũng là điều mà mỗi người có thể học được khi trở về với tuổi thơ của mình. Khi ký ức được nhìn bằng ánh sáng của tình yêu, quá khứ không còn chỉ là nơi của mất mát. Nó có thể trở thành một lịch sử cứu độ riêng tư trên cuộc đời của ta, nơi ta nhận ra rằng mình chưa bao giờ bước đi một mình.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan