Giữa những lời chào của nhân loại, có những lời chỉ dừng lại ở phép lịch sự, xã giao. Nhưng cũng có những lời chào mang trong mình một mạc khải. “Shalom aleichem” – “Bình an trên các bạn” – thuộc về loại thứ hai. Đây không chỉ là một câu nói, mà là một lời chúc phúc, một tuyên xưng đức tin, và sâu xa hơn, là một cách nhìn về Thiên Chúa và với anh chị em.
Trong truyền thống Do Thái, “shalom” không đơn thuần là sự vắng bóng của xung đột. Nó là trạng thái viên mãn của tạo thành: khi con người sống hài hòa với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính mình. “Shalom” vì thế mang chiều kích cánh chung – nó không chỉ nói về hiện tại, mà còn hướng tới một thế giới được hoàn tất trong Thiên Chúa. Khi một người nói “Shalom aleichem”, họ không chỉ chúc người khác “được yên ổn”, mà thực sự đang cầu xin cho người ấy được bước vào chính sự sống trọn vẹn mà Thiên Chúa hứa ban.
Điều đáng chú ý là lời chào này được diễn tả ở dạng số nhiều: “aleichem” – “trên các bạn”. Ngay cả khi nói với một người, người Do Thái vẫn giữ hình thức này. Thần học ẩn chứa trong chi tiết ngôn ngữ ấy thật sâu sắc: bình an đích thực không bao giờ là kinh nghiệm cá nhân khép kín. Bình an luôn mang tính cộng đoàn. Không ai có thể thực sự “shalom” nếu người khác vẫn còn bị loại trừ, tổn thương hay chia cắt. Bình an của Thiên Chúa luôn lan tỏa, luôn mời gọi hiệp thông.
Trong sách Tông Đồ Công Vụ trình thuật về ý nghĩa của từ "Salhom" : "Họ đồng tâm nhất trí, ngày ngày chuyên cần đến Đền Thờ. Khi làm lễ bẻ bánh tại tư gia, họ dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ.47 Họ ca tụng Thiên Chúa, và được toàn dân thương mến. Và Chúa cho cộng đoàn mỗi ngày có thêm những người được cứu độ." (Cv 2, 46 - 47)
Trong bối cảnh phụng vụ Shabbat, bài ca “Shalom aleichem” lại mở ra một chiều kích khác: con người không chỉ sống trước mặt nhau, mà còn sống trước mặt thế giới vô hình. Khi gia đình Do Thái hát lên lời chào này vào tối thứ Sáu, họ ý thức rằng ngôi nhà của mình không chỉ là không gian vật lý, mà là nơi Thiên Chúa viếng thăm. Các thiên thần được chào đón, được mời ở lại, được xin chúc lành, và rồi được tiễn đi trong bình an. Tất cả diễn ra như một phụng vụ nhỏ trong gia đình. Như thế, “shalom” không chỉ là một trạng thái tâm lý, mà là hoa trái của sự hiện diện thần linh.
Mặc khải này đạt tới sự viên mãn nơi Đức Kitô. Trong Phúc Âm Gioan, Đấng Phục Sinh hiện ra với các môn đệ và nói: “Bình an cho anh em” (Ga 20, 19). Đây không còn chỉ là một lời chào theo tập quán Do Thái, mà là một hành động cứu độ. Bình an mà Đức Giêsu ban không phải là điều Người mong ước cho các môn đệ, nhưng là chính thực tại Người trao ban: bình an phát xuất từ cuộc Vượt Qua, từ thập giá và sự phục sinh. Đó là bình an đã đi qua đau khổ, đã chiến thắng sự chết, và vì thế không còn có gì có thể phá hủy.
Như vậy, khi đọc lại “Shalom aleichem” dưới ánh sáng Đức Kitô, ta nhận ra: mỗi lần ta trao cho nhau lời chúc bình an, ta đang tham dự – dù cách âm thầm – vào chính sứ mạng của Thiên Chúa. Ta trở thành khí cụ để bình an của Người đi vào thế giới.
Nhưng điều này cũng đặt ra một đòi hỏi. Không thể nói “bình an cho bạn” mà lòng vẫn còn nuôi dưỡng chia rẽ, oán giận hay dửng dưng. Lời chào ấy, nếu được hiểu đúng, trở thành một lời mời hoán cải: hãy trở nên người kiến tạo bình an, để lời ta nói không chỉ là âm thanh, mà là sự thật.
“Shalom aleichem” – một lời chào đơn sơ, nhưng mở ra cả một thần học về Thiên Chúa: Thiên Chúa là nguồn bình an. Bình an là ơn ban.
Và con người được mời gọi trở thành nơi bình an ấy được sinh ra và lan tỏa.
Xin bình an của Thiên Chúa ở với chúng con
khi vui cũng như khi buồn,
khi mạnh mẽ cũng như khi bênh tật, già nua, cô đơn,
khi sống cũng như khi đối diện với cái chết.
Và nhất là,
xin cho chúng con được bình an ấy khi lỗi phạm, xa cách Chúa để giúp chúng con trở về.
Lm Giuse Hoàng Kim Toan