Trong suy tư của Fulton J. Sheen, tình yêu không thể được hiểu từ những gì dễ chịu, nhưng chỉ có thể được đọc ra từ thập giá. Bởi lẽ, nếu con người khởi đi từ cảm xúc để định nghĩa tình yêu, họ sẽ luôn dừng lại ở điều làm mình thỏa mãn; còn nếu khởi đi từ thập giá, họ sẽ buộc phải đối diện với một chân lý sâu xa hơn: tình yêu là tự hiến.
Thập giá trước hết phá vỡ mọi ảo tưởng. Nó tước bỏ khỏi tình yêu những gì là hào nhoáng: không còn sự hấp dẫn, không còn thành công, không còn sự đáp trả tương xứng. Ở đó chỉ còn lại một thực tại trần trụi: một tình yêu vẫn tiếp tục trao ban ngay cả khi bị từ chối. Chính trong sự trần trụi ấy, bản chất của tình yêu được bộc lộ. Tình yêu không còn là một chuyển động đi tìm chính mình nơi người khác, nhưng là một chuyển động đi ra khỏi chính mình, ngay cả khi không được đón nhận. Tình yêu như thế được gọi là tình yêu chết thay.
Vì thế, thập giá không chỉ minh họa tình yêu, nhưng định nghĩa lại nó. Tình yêu không còn được đo bằng cường độ cảm xúc, nhưng bằng mức độ hiến thân. Một tình yêu không chấp nhận bị bẻ ra, không dám bước vào hy sinh, thì theo Sheen, vẫn còn ở bình diện của cảm xúc tự nhiên, chưa đạt tới chiều kích siêu nhiên. Chính nơi thập giá, tình yêu đạt tới hình thức tinh tuyền nhất: cho đi mà không giữ lại, trung thành mà không cần bảo đảm, và yêu mà không đòi được yêu lại. Thập giá là tình yêu mang lâý, Isaia diễn tả: "Ngài đã bị đâm thủng vì tội lỗi chúng ta; Ngài đã bị nghiền nát vì sự gian ác của chúng ta; sự trừng phạt đã giáng xuống Ngài để mang lại bình an cho chúng ta." (Is 53, 5)
Điều này dẫn đến một hệ luận mang tính hiện sinh: chỉ trong đau khổ, tình yêu mới được kiểm chứng. Khi mọi điều thuận lợi qua đi, khi không còn phần thưởng, không còn sự nâng đỡ, thì điều còn lại sẽ cho thấy đó là tình yêu hay chỉ là ảo tưởng. Thập giá vì thế không phải là điều thêm vào tình yêu, nhưng là nơi tình yêu được thử lửa và được tinh luyện.
Tuy nhiên, Fulton Sheen không nhìn thập giá như một sự tôn vinh đau khổ tự thân. Đau khổ tự nó không có giá trị cứu độ. Nhưng khi được gắn kết với tình yêu, khi trở thành ngôn ngữ của tự hiến, nó biến đổi hoàn toàn ý nghĩa. Lúc ấy, đau khổ không còn là điều phá hủy tình yêu, nhưng lại trở thành nơi tình yêu được hoàn tất.
Từ đó, một nghịch lý xuất hiện: con người càng tìm cách tránh né thập giá, họ càng đánh mất khả năng yêu thật. Bởi vì họ chỉ giữ lại phần dễ chịu của tình yêu, nhưng đánh mất chiều kích trao ban. Và khi tình yêu không còn là trao ban, nó sẽ dần trở thành chiếm hữu, rồi cuối cùng là cô đơn.
Do đó, thập giá không chỉ là biến cố của Đức Kitô, mà là khuôn mẫu cho mọi tình yêu. Trong đời sống thường nhật, thập giá không luôn mang hình dạng lớn lao, nhưng ẩn mình trong những điều rất nhỏ: một sự nhẫn nại không được nhìn nhận, một tha thứ không được hiểu, một trung thành không được đáp lại. Chính trong những thực tại âm thầm ấy, tình yêu mang hình dạng của thập giá và lớn lên cách âm thầm nhưng vững chắc.
Sau cùng, theo trực giác thần học của Fulton Sheen, chỉ khi con người chấp nhận để tình yêu đi qua thập giá, họ mới chạm tới bản chất sâu xa của nó. Vì tình yêu, ở mức độ trọn vẹn nhất, không phải là giữ lại sự sống cho mình, nhưng là trao ban sự sống ấy. Và chính trong hành vi tưởng như mất mát đó, tình yêu lại đạt tới sự viên mãn của mình.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan