Bát hương – nén nhang.

Bát hương – nén nhang.

Bát hương là một vật linh thiêng nhất trong gia đình của người Việt. Bát hương tự nó không là gì, nhưng trở nên ý nghĩa khi nó là vật thể qua đó người Việt tỏ lòng tri ân với tổ tiên.

Tín ngưỡng thờ kính tổ tiên, có khi được thu gọn rất nhỏ, mà gia đình nghèo đến cỡ nào cũng có thể có. Một chiếc chén ăn cơm còn nguyên lành, chứa trong đó lưng bát gạo, và có thể trở thành bát hương, để rồi trầm tư cắm trên đó vài nén nhang tỏ lòng thành kính.

Bát hương là chiếc bát đẹp nhất trong gia đình nghèo có được để bày tỏ lòng tri ân tổ tiên. Hành vi này cao đẹp biết bao, nó diễn tả bao điều suy tư trầm mặc trong cuộc sống: Chẳng phải vì nghèo mà oán trách tổ tiên, chẳng vì nghèo mà quên tiên tổ. Đã không trách cứ, đã không bao giờ để bát hương nguội lạnh, họ còn thành kính trước bát hương ấy để tri ân tổ tiên. Có hình ảnh nào đẹp hơn thế, cái bát hương không đẹp về hình thể, bởi vì thậm chí không có cái bát hương vẫn có thể lấy một mẩu bẹ chuối, vẫn có thể lấy một ống tre thay thế cho bát hương ấy. Nó đẹp bởi vì tấm lòng của con cháu đối với tiên tổ, nó đẹp bởi vì dẫu cho nghèo vẫn giữ được sạch, dẫu rách vẫn giữ cho thơm cho nét gia phong mà tiên tổ để lại.

Bát hương một vật thể tầm thường nhưng không bao giờ tầm thường đối với con người có tấm lòng và cuộc sống điều quan trọng tiên tổ để lại cho họ là “sống trên đời cần có một tấm lòng”. Bao nhiêu giá trị của cuộc sống này có tấm lòng đã hoá vàng, trở nên những điều cao quý. Có tấm lòng nên yêu thương hết mọi sự kể cả những lúc nghèo túng nhất, gian khổ nhất. Họ được nung nấu bằng tinh thần yêu thương của cha ông, có yêu thương mới có hy sinh. Hy sinh như một hiến lễ mà truyền cho con cháu họ cái đức của thanh sạch, cái phúc của lòng thành.

Thắp nén nhang lên, con người lúc ấy là lúc sống thành thực nhất, đắm chìm nhất trong lòng hoài nhớ công phúc của tiên tổ. Nén hương nói lên lòng thành, biểu hiện ý hướng muốn sống trong sạch. Nó không là bản văn nhưng nó lại là bài học thiết thực nhất để dạy những bài học luân lý cao siêu.

Ta có thể quên bát hương - nén hương ấy khi ta giàu có, nhưng bao giờ tình cờ gặp vẫn nao nao một tình tự, vẫn gợi nhớ biết bao điều ngày xưa ông, bà, cha, mẹ dạy bảo. Rồi lại trở về với nguồn cội của mình thắp lên một nén hương và cắm vào trong bát để hâm nóng lòng trí không nguôi nhớ về tiên tổ, nhớ bao lời khuyên dạy, nhớ bao ngày ấu thơ được nghe chuyện cổ tích bắt đầu bằng câu: “ngày xưa có mẹ”, “ngày xưa có ba”.

Chiếc bát hương của một thời đang được thay thế bằng những chiếc lư đồng, nhưng dù sao vẫn không thể xoá nhoà chiếc bát hương của lòng thành kính thuở nào.

Lm. Giuse Hoàng Kim Toan